fMiejsce na oznaczenie dokumentu: na pierwszej stronie należy wstawić ciąg znaków zawierający znak Funduszy Europejskich wraz z nazwą programu, znak barw Rzeczypospolitej Polskiej oraz znak Unii Europejskiej z nazwą funduszu, z którego współfinansowany jest projekt.

Umowa o dofinansowanie nr ……..
Projektu „....................................”
w ramach działania .................... oś priorytetowa................
Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014 – 2020

zawarta w ..................... dnia ..................., zwana dalej: „Umową”, pomiędzy

......................................................................., z siedzibą w………………………………, zwanym/-ną dalej „Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą”, 
reprezentowanym/-ą przez 
…………………………......………….........................................................................................,			(imię, nazwisko, pełniona funkcja)
na podstawie ........................... z dnia.........., którego oryginał albo poświadczona za zgodność z oryginałem kopia stanowi załącznik nr 1 do Umowy,
a
.............................................................................................................................................., (nazwa i forma prawna/imię i nazwisko Beneficjenta)
z siedzibą w ............................................................................................................................................, NIP......................................................................................................................................, 
REGON………………………………………………………………………………………, zwanym/-ną dalej „Beneficjentem",
reprezentowanym/-ną przez
............................................................................................................................................,				(imię i nazwisko, pełniona funkcja)

na podstawie ........................... z dnia............, którego oryginał albo poświadczona za zgodność z oryginałem kopia stanowi załącznik nr 2 do Umowy,
zwanymi dalej „Stronami”.

Działając na podstawie art. 52 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431), zwanej dalej „ustawą”, oraz mając na uwadze postanowienia:
1)	rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320 z dnia 20 grudnia 2013 r., z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1303/2013”;
2)	rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1301/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu "Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia" oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.289 z dnia 20 grudnia 2013 r., z późn. zm);
3)	rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1300/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1084/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.281 z dnia 20 grudnia 2013 r., z późn. zm.);
4)	rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 480/2014 z dnia 3 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (Dz.U.UE.L.2014.138.5 z dnia 13 maja 2014 r., z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem KE nr 480/2014”;
5)	rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 821/2014 z dnia 28 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 w zakresie szczegółowych uregulowań dotyczących transferu wkładów z programów i zarządzania nimi, przekazywania sprawozdań z wdrażania instrumentów finansowych, charakterystyki technicznej działań informacyjnych i komunikacyjnych w odniesieniu do operacji oraz systemu rejestracji i przechowywania danych (Dz.U.UE.L.2014.223.7 z dnia 29 lipca 2014 r.) zwanego dalej „rozporządzeniem KE nr 821/2014”;
6)	Umowy Partnerstwa na lata 2014-2020 przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 5 lipca 2017 r., zatwierdzonej przez Komisję Europejską w dniu 23 października 2017 r.;
7)	ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ), zwanej dalej „ustawą o finansach publicznych”;
8)	Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014 – 2020, zwanego dalej „PO IiŚ”, przyjętego uchwałą Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2017 r., zatwierdzonego decyzją Komisji Europejskiej z dnia 22 marca 2018 r. oraz Szczegółowego opisu osi priorytetowych Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, zwanego dalej „SzOOP POIiŚ 2014-2020”;
9)	Porozumienia w sprawie ......................... zawartego pomiędzy Ministrem Infrastruktury i Rozwoju a …………........................... w dniu .........................;
10)	Porozumienia/umowy w sprawie ......................... zawartego pomiędzy ……………… ......................... a ......................... w dniu .........................

a także zważywszy, że:

1)	Projekt służy interesowi publicznemu poprzez przyczynianie się do efektywnej realizacji celów PO IiŚ, co uzasadnia udzielenie Beneficjentowi dofinansowania ze środków publicznych; 
2)	podstawowym celem Stron jest zrealizowanie Projektu przez Beneficjenta w pełnym zakresie i zgodnie z przyjętymi założeniami PO IiŚ;
3)	niezbędne jest zapewnienie zgodności zasad wdrażania PO IiŚ z wytycznymi wydawanymi przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego na podstawie ustawy; 
4)	prawidłowe zarządzanie środkami publicznymi wymaga stworzenia skutecznych mechanizmów w zakresie monitorowania, sprawozdawczości, ewaluacji i kontroli ich wydatkowania, w celu uniknięcia ewentualnych błędów i nieprawidłowości;
5)	niezbędne jest zapewnienie odpowiednich środków informacyjnych i promocyjnych w celu uświadomienia opinii publicznej roli środków publicznych przekazywanych na realizację Projektu;
6)	efektywna realizacja postanowień Umowy wymaga skoncentrowania ze strony Beneficjenta kompetencji do dokonywania wszelkich czynności związanych z realizacją Umowy przez ustanowionego pełnomocnika;
Strony Umowy uzgadniają, co następuje:

§ 1.
Przedmiot Umowy
1.	Umowa określa zasady dofinansowania Projektu,  „...............................................” w ramach PO IiŚ oraz prawa i obowiązki Stron Umowy związane z realizacją Projektu.
2.	Umowa stanowi umowę o dofinansowanie projektu, o której mowa w art. 2 pkt 26 lit b. ustawy.
3.	Umowa stanowi porozumienie, o którym mowa w art. 206 ust. 5 ustawy o finansach publicznych.

§ 2.
Definicje
Ilekroć w Umowie jest mowa o:
1)	danych osobowych – należy przez to rozumieć dane osobowe w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1) przetwarzane przez Strony w celu wykonywania zadań wynikających z Umowy;
2)	dochodzie – należy przez to rozumieć dochód, o którym mowa w art. 61 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, obliczony zgodnie z zasadami ustalonymi w Wytycznych w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020;
3)	dofinansowaniu – należy przez to rozumieć środki krajowe i płatności udzielone Beneficjentowi na podstawie umowy o dofinansowanie; 
4)	Harmonogramie Projektu – należy przez to rozumieć Harmonogram Realizacji Projektu stanowiący załącznik nr 3 do Umowy i Harmonogram Płatności w SL2014, który Beneficjent ma obowiązek przekazać w ciągu 5 dni roboczych od dnia uzyskania dostępu do SL2014;
5)	usunięty
6)	usunięty
7)	Instytucji Pośredniczącej (IP) – należy przez to rozumieć ministra właściwego do spraw ......................................, którego zadania w zakresie realizacji PO IiŚ wykonuje właściwa komórka organizacyjna w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw .........................................., wskazana w SzOOP POIiŚ 2014-2020;
8)	Instytucji Zarządzającej (IZ) – należy przez to rozumieć ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, którego obsługę w zakresie realizacji PO IiŚ zapewnia komórka organizacyjna w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego odpowiedzialna za przygotowanie i realizację PO IiŚ, wskazana w SzOOP POIiŚ 2014-2020;
9)	korekcie finansowej – należy przez to rozumieć kwotę, o jaką pomniejsza się dofinansowanie w związku ze stwierdzoną nieprawidłowością;
10)	nadużyciu finansowym – należy przez to rozumieć nadużycie finansowe o którym mowa w Wytycznych w zakresie sposobu korygowania i odzyskiwania nieprawidłowych wydatków oraz raportowania nieprawidłowości w ramach programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020;
11)	nieprawidłowości – należy przez to rozumieć nieprawidłowość indywidualną, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, tj. każde naruszenie prawa unijnego lub krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem;
12)	okresie kwalifikowania wydatków – należy przez to rozumieć okres realizacji Projektu, w którym mogą być ponoszone wydatki kwalifikowalne;
13)	organach ścigania – należy przez to rozumieć organy o których mowa w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1987), do właściwości których należy wykrywanie przestępstw i ściganie ich sprawców poprzez prowadzenie dochodzeń i śledztw (w tym w szczególności Prokuraturę, Policję, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, a także inne organy mające odpowiednie uprawnienia);
14)	płatności – należy przez to rozumieć wsparcie udzielane Beneficjentowi ze środków publicznych pochodzących z budżetu środków europejskich, przeznaczone na realizację Projektu w wysokości określonej w § 6 Umowy;
15)	usunięty
16)	Projekcie – należy przez to rozumieć przedsięwzięcie zmierzające do osiągnięcia założonego celu określonego wskaźnikami zawartymi w zatwierdzonym wniosku o dofinansowanie zatytułowane „_______________________”, zgłoszone przez Beneficjenta we wniosku o dofinansowanie;
17)	rozliczeniu wydatków – należy przez to rozumieć wykazanie i udokumentowanie we wniosku o płatność całości lub części wydatków kwalifikowalnych poniesionych w związku z realizacją Projektu przez Beneficjenta i zatwierdzonych przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą;
18)	SL2014 – należy przez to rozumieć aplikację główną centralnego systemu teleinformatycznego, która służy m.in. do wspierania procesów związanych z obsługą Projektu od momentu podpisania Umowy;
19)	środkach krajowych – należy przez to rozumieć wsparcie udzielane Beneficjentowi ze środków publicznych pochodzących z budżetu państwa, przeznaczone na realizację Projektu w wysokości określonej w § 6 Umowy;
20)	wniosku o dofinansowanie – należy przez to rozumieć wniosek o przyznanie środków na realizację Projektu w ramach Programu zarejestrowany przez Instytucję Wdrażającą/ Pośredniczącą w SL2014 dnia _______________, o numerze ________________;do czasu uruchomienia SL2014 wniosek zgodny ze wzorem wniosku o dofinansowanie dla projektów w ramach Programu wraz z wymaganymi przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą załącznikami, złożony przez Beneficjenta do właściwej Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej w celu uzyskania dofinansowania; 
21)	wniosku o płatność – należy przez to rozumieć wniosek o płatność beneficjenta, o którym mowa w Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku o płatność beneficjenta w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020 na podstawie którego Beneficjent rozlicza poniesione wydatki i/lub przekazuje informacje o postępie w realizacji Projektu; 
22)	wniosku o płatność końcową – należy przez to rozumieć wniosek o płatność beneficjenta, o którym mowa w Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku o płatność beneficjenta w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020, który jest ostatnim wnioskiem o płatność składanym w ramach Projektu;
23)	wydatku kwalifikowalnym – należy przez to rozumieć koszt lub wydatek poniesiony w związku z realizacją Projektu, który spełnia kryteria rozliczenia zgodnie z Umową;
24)	wykonawcy – należy przez to rozumieć osobę fizyczną nie będącą personelem Projektu, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, która oferuje na rynku wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, dostawę produktów lub świadczenie usług lub ubiega się o udzielenie zamówienia, złożyła ofertę, lub zawarła z Beneficjentem umowę związaną z realizacją Projektu;
25)	zamówieniu – należy przez to rozumieć umowę odpłatną, zawartą pomiędzy Beneficjentem a wykonawcą, której przedmiotem jest nabycie przez zamawiającego od wybranego wykonawcy robót budowlanych, dostaw lub usług;
26)	zasadzie konkurencyjności – należy przez to rozumieć zbiór warunków kwalifikowalności wydatków dotyczących zasady konkurencyjności określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020;
27)	personelu Projektu – należy przez to rozumieć personel projektu w rozumieniu Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. 

§ 3.
Zasady systemu realizacji PO IiŚ
1.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca, zgodnie z przyjętym przez Radę Ministrów systemem realizacji PO IiŚ, w zakresie wykonania Umowy działa jako jej strona na podstawie umowy/porozumienia zawartej(go) z IP/IZ w dniu ………...............
2.	IZ i IP jest/są uprawnione/a do samodzielnego i niezależnego korzystania z uprawnień przewidzianych dla Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej na podstawie Umowy w zakresie przeprowadzenia kontroli, żądania przedstawienia dokumentów lub wyjaśnień, uznania całości lub części wydatków za niekwalifikowalne lub zażądania od Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej rozwiązania Umowy. 
3.	Beneficjent oświadcza, że zapoznał się i akceptuje zasady związane z systemem realizacji PO IiŚ, o których mowa w ust. 1 i 2.
4.	Beneficjent oświadcza, że Projekt nie jest projektem zakończonym w rozumieniu art. 65 ust. 6 rozporządzenia nr 1303/2013.

§ 4.
Zasady realizacji Projektu
1.	Beneficjent zobowiązuje się do zrealizowania Projektu w pełnym zakresie, zgodnie z Umową i jej załącznikami, z należytą starannością, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego, w tym do osiągnięcia wskaźników Projektu. Beneficjent zobowiązuje się w szczególności do przestrzegania i stosowania:
1)	zasad polityk unijnych, które są dla niego wiążące, w tym przepisów dotyczących konkurencji, pomocy publicznej, udzielania zamówień publicznych, ochrony środowiska, oraz polityki równych szans;
2)	wytycznych ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, o których mowa w art. 2 pkt 32 ustawy. Beneficjent jest zobowiązany do stosowania wytycznych w wersji obowiązującej na dzień dokonywania odpowiedniej czynności lub operacji związanej z realizacją Projektu, chyba że inaczej określono w treści samych wytycznych;
3)	zasad programu pomocowego przyjętego rozporządzeniem ....... z dnia ...... w sprawie ........ (Dz. U. ........)/decyzji Komisji Europejskiej z dnia … nr … w sprawie zatwierdzenia pomocy indywidualnej/… ;
2.	Beneficjent oświadcza, że zapoznał się z treścią wytycznych, o których mowa w ust. 1 pkt 2. O miejscu publikacji, zmianie oraz terminie, od którego wytyczne lub ich zmiany powinny być stosowane, minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego informuje w komunikacie zamieszczonym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
3.	W przypadku, gdy ogłoszona w trakcie realizacji Projektu (po zawarciu Umowy) wersja Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, aktualna na dzień dokonywania oceny wydatku (np. podczas weryfikacji wniosku o płatność Beneficjenta lub kontroli), wprowadza rozwiązania korzystniejsze dla Beneficjenta, do oceny kwalifikowalności wydatków, stosuje się wersję ww. wytycznych obowiązującą na dzień dokonywania oceny wydatku. W przypadku wprowadzenia korzystnych dla Beneficjenta zmian w warunkach kwalifikowalności wydatków, które mogą mieć wpływ na wynik oceny kwalifikowalności już poniesionych i ocenionych wydatków, do czasu zatwierdzenia ostatniego wniosku o płatność Beneficjenta w Projekcie, Beneficjent może wystąpić o ponowną ocenę kwalifikowalności wydatków zgodnie z obowiązującymi na chwilę ponownej oceny, bardziej korzystnymi warunkami. Niezależnie od powyższego, ostateczna decyzja w przedmiocie ponownej oceny kwalifikowalności wydatków w oparciu o bardziej korzystne warunki należy do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej.
Do oceny prawidłowości umów zawartych w ramach realizacji Projektu w wyniku przeprowadzonych postępowań, w tym postępowań przeprowadzonych zgodnie z wymogami określonymi w podrozdziale 6.5 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, stosuje się wersję ww. wytycznych obowiązującą w dniu wszczęcia postępowania, które zakończyło się zawarciem danej umowy. W przypadku wprowadzenia korzystnych dla Beneficjenta zmian w warunkach kwalifikowalności wydatków, do czasu zatwierdzenia ostatniego wniosku o płatność beneficjenta w Projekcie, IZ może wydać zgodę na obniżenie lub odstąpienie od nałożenia korekty finansowej za naruszenie wymogów określonych w ww. wytycznych, właściwych dla oceny prawidłowości umów. 
4.	Beneficjent zobowiązuje się zrealizować Projekt zgodnie z:
1)	wnioskiem o dofinansowanie;
2)	Opisem Projektu, stanowiącym załącznik nr 4 do Umowy, określającym m.in. zakres rzeczowy Projektu; 
3)	Harmonogramem Projektu który powinien zawierać dane zgodne z zawartymi w SL 2014, zamieszczonymi przez Beneficjenta zgodnie z § 19 ust. 1 pkt. 3; 
4)	Potwierdzeniem Instytucji Pośredniczącej z dnia…………w sprawie przyznania dofinansowania z Funduszu Spójności dla Projektu……………………………………/Decyzją Komisji Europejskiej, wraz z aneksami, zwaną dalej „Decyzją KE”, której kopia stanowi załącznik nr 5 do Umowy.
5.	Zmiana warunków realizacji Projektu, która powodowałaby niezgodność Projektu z wnioskiem o dofinansowanie, wymaga uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej. Wniosek o zmianę i stanowisko w sprawie zgody Instytucji Wdrażającej/ Instytucji Pośredniczącej sporządzane są w formie ………. .
6.	Zmiana warunków realizacji Projektu, która powodowałaby niezgodność z Opisem Projektu wymaga uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej oraz aneksowania Umowy. Wniosek o zmianę należy złożyć w formie ………. .
7.	Zmiany w zakresie wskaźników zawartych w zatwierdzonym wniosku o dofinansowanie  wymagają każdorazowo uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej oraz aneksowania Umowy. Możliwości wydania zgody na takie zmiany oceniane są każdorazowo z uwzględnieniem zasad weryfikacji wykonania efektów rzeczowych projektu określonych w § 11. W określonych tam przypadkach zgoda skutkować może, zgodnym z zasadą proporcjonalności, pomniejszeniem dofinansowania. Wniosek o zmianę należy złożyć w formie ………. .
7a.	Zmiana działań informacyjno-promocyjnych, określonych w załączniku nr 4 Opis projektu, nie wymaga aneksowania Umowy. Wystarczające jest wyrażenie uprzedniej zgody na tę zmianę przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą. Wniosek o zmianę i stanowisko w sprawie zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej sporządzane są w formie ………. .
8.	Każda zmiana Harmonogramu Projektu lub Harmonogramu uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, która nie powoduje wydłużenia okresu realizacji Projektu wymaga uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej i nie wymaga aneksowania Umowy. Zmiana powinna być przez Beneficjenta uzasadniona. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca ustosunkowuje się do zmian zaproponowanych przez Beneficjenta bez zbędnej zwłoki, uzasadniając swoje stanowisko w razie odmowy ich uwzględnienia. Wniosek o zmianę i stanowisko w sprawie zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej sporządzane są w formie ………. .
9.	Zmiana Harmonogramu Projektu lub Harmonogramu uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, która powodowałaby wydłużenie okresu realizacji Projektu wymaga aneksowania Umowy w tym odpowiedniej zmiany § 7 ust. 2. Beneficjent jest zobowiązany wystąpić z wnioskiem o wydłużenie okresu realizacji Projektu nie później niż 30 dni przed upływem okresu określonego w § 7 ust. 2 Umowy. Wniosek o zmianę należy złożyć w formie ………. .
10.	Zmiana warunków realizacji Projektu określonych w Decyzji KE, wymaga uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, IP, IZ oraz Komisji Europejskiej i wymaga aneksowania Umowy. Wniosek o zmianę należy złożyć w formie ………. .
10a.	Beneficjent zobowiązany jest do rozpoczęcia realizacji Projektu, rozumianego jako zawarcie umowy z wykonawcą, w terminie … miesięcy od dnia zawarcia Umowy, co potwierdza Załącznik nr 12 do Umowy. W terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia realizacji Projektu Beneficjent zobowiązany jest do przekazania Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii dokumentów potwierdzających dotrzymanie tego terminu. Załącznik nr 12 określa również Harmonogram uzyskiwania decyzji/dokumentów niezbędnych do osiągnięcia pełnej gotowości technicznej. Zmiany Załącznika nr 12, w odniesieniu do ww. harmonogramu, nie wymagają aneksowania Umowy. Niezwłocznie po zmianie, o której mowa w zdaniu poprzedzającym, Beneficjent przedkłada Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej zmieniony Załącznik nr 12.
11.	Nie jest dopuszczalna zmiana Umowy w zakresie warunków realizacji Projektu lub wskaźników, w rezultacie której Projekt przestałby spełniać kryteria wyboru projektów, według których był oceniany, zawarte w dokumencie Kryteria wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko stanowiącym załącznik nr 3 do SzOOP PO IiŚ 2014-2020. 
12.	Nie jest dopuszczalna zmiana Umowy w zakresie warunków realizacji Projektu lub wskaźników, której rezultatem byłoby nieprzyznanie Projektowi dofinansowania w czasie, gdy Projekt podlegał ocenie w ramach procedury wyboru projektów.
13.	Niewykonanie wskaźnika w Projekcie może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieprawidłowości oraz skutkować nałożeniem korekty finansowej. Zasady określone w § 11 regulują stosowany przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą sposób weryfikacji wykonania wskaźników Projektu.
14.	Beneficjent realizuje Projekt zgodnie z własnymi procedurami kontroli wewnętrznej adekwatnymi do wielkości podmiotu i rodzaju projektu, zgodnymi z zasadami obowiązującymi w systemie realizacji PO IiŚ m.in w zakresie:
a)	weryfikacji i potwierdzania wykonania robót, usług, dostaw, za które dokonywane są płatności oraz ich zgodności z zawartymi umowami,
b)	weryfikacji i poświadczania wydatków włączanych do składanych wniosków o płatność.
Zmiany procedur w zakresie zawierania umów związanych z realizacją Projektu wymagają akceptacji Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej.
15.	Beneficjent zobowiązuje się wprowadzić i stosować w trakcie realizacji Projektu jak i okresie zachowania trwałości Projektu, o którym mowa w art. 71 rozporządzenia nr 1303/2013 odpowiednie działania zapobiegające konfliktowi interesów w rozumieniu art. art. 61 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającego rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz. Urz. UE.L 2018 Nr 193, str. 1). W przypadku zidentyfikowania konfliktu interesów lub podejrzenia konfliktu interesów Beneficjent informuje o tym fakcie Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą w terminie 7 dni od dnia powzięcia informacji o okolicznościach powodujących lub mogących powodować konflikt interesów, wskazując w zawiadomieniu podjęte środki zaradcze mające na celu zapobieżenie ewentualnej szkodzie lub naprawienie szkody spowodowanej przez konflikt interesów.
16.	Beneficjent zobowiązuje się do stosowania wysokich standardów uczciwości i etycznego postępowania we wszystkich procesach związanych z realizacją Projektu.
17.	W terminie … dni od dnia zawarcia Umowy Beneficjent zobowiązuje się upublicznić, co najmniej na swojej stronie internetowej, informacje o funkcjonowaniu mechanizmu umożliwiającego sygnalizowanie o potencjalnych nieprawidłowościach lub nadużyciach finansowych, tj. opracowanego i udostępnionego przez IZ narzędzia informatycznego umożliwiającego przekazanie informacji o podejrzeniu wystąpienia nieprawidłowości lub nadużycia finansowego w szczególności poprzez: 
a)	specjalny adres e-mail lub
b)	elektroniczny system zgłoszeń za pośrednictwem dedykowanej strony internetowej.
18.	Beneficjent zobowiązany jest do poinformowania swoich pracowników zaangażowanych w realizację Projektu o funkcjonowaniu mechanizmu o którym mowa w ust. 17. Beneficjent zobowiązany jest zaniechać podejmowania działań odwetowych wobec swoich pracowników, wykonawców jak również innych osób powiązanych z realizowanym Projektem, które w dobrej wierze przekazały informację o możliwości wystąpienia nieprawidłowości lub nadużycia finansowego.
19.	Beneficjent jest zobowiązany do rzetelnego oszacowania ryzyka wystąpienia nadużyć finansowych w związku z realizacją Projektu oraz opracowania skutecznych i proporcjonalnych środków przeciwdziałania wystąpieniu nadużyć finansowych.
20.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może weryfikować działania podejmowane przez Beneficjenta o których mowa w ust. 14-19 W przypadku stwierdzenia, że podejmowane działania lub środki nie są wystarczające i skuteczne w stosunku do stwierdzonego ryzyka, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może zobowiązać Beneficjenta do zastosowania dodatkowych środków niezbędnych do ograniczenia przedmiotowego ryzyka. 
21.	W przypadku ustanowienia Pełnomocnika ds. Projektu, który będzie osobą właściwą do reprezentowania Beneficjenta w kontaktach z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą w sprawach związanych z realizacją Umowy, Beneficjent informuje Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą o jego ustanowieniu, w terminie 14 dni od dnia jego ustanowienia. Beneficjent niezwłocznie informuje o zmianie osoby Pełnomocnika ds. Projektu.
22.	Beneficjent zobowiązany jest do przekazywania Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej lub podmiotom przez nią wskazanym, na każde jej wezwanie, wszelkich informacji i wyjaśnień związanych z realizacją Projektu, w tym także do przedkładania oryginałów dokumentów lub ich poświadczonych kopii, w szczególności dokumentów rozliczeniowych dotyczących wydatków kwalifikowalnych, w terminach wskazanych przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą. Powyższe nie dotyczy sytuacji, gdy w ocenie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej lub podmiotów przez nią wskazanych, odmowa przekazania informacji i wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów jest uzasadniona.
23.	Beneficjent nie może przenieść na inny podmiot praw lub obowiązków wynikających z Umowy bez uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej. Wniosek i stanowisko w sprawie zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej sporządzane są w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
24.	Beneficjent ponosi wyłączną odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody powstałe w związku z realizacją Projektu. Ilekroć osoba trzecia, w związku z realizacją Projektu wystąpi z roszczeniem wobec Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, IP lub IZ Beneficjent zobowiązuje się zwolnić Instytucję Wdrażającą/Instytucji Pośredniczącej, IP lub IZ z odpowiedzialności.
25.	Niezależnie od tego, czy Beneficjent upoważni inny podmiot do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych, Beneficjent zawsze pozostaje jedynym podmiotem odpowiedzialnym za realizację Projektu względem Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, uprawnionym do kontaktowania się z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą oraz składania wniosków o płatność i otrzymywania dofinansowania.
26.	W celu wydania upoważnienia do wystawiania zleceń płatności podmiotowi upoważnionemu do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych Beneficjent zobowiązany jest przekazać Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, w formie pisemnego wniosku, informację zawierającą dane identyfikujące ten podmiot (nazwa podmiotu, siedziba, adres, REGON, NIP) oraz każdorazowo informacje na temat zmian tych danych. Postanowienie § 22 ust. 7 stosuje się odpowiednio.

§ 4a.
Wymogi związane z ochroną środowiska
1.	Beneficjent zobowiązuje się do doręczenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej kopii następujących dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem przez osoby (organy) uprawnione do reprezentowania Beneficjenta:
a)	pozwolenia na budowę/pozwoleń na budowę/decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zwanych dalej „decyzją budowlaną”,
b)	streszczenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w języku niespecjalistycznym, a na żądanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej całego raportu,
c)	opinii organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
d)	opinii właściwego Dyrektora Urzędu Morskiego – gdy przedsięwzięcie jest realizowane na obszarze morskim,
e)	postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska uzgadniającego decyzję budowlaną, 
f)	informacji na temat podania do publicznej wiadomości przez organ decyzji budowlanej
spełniających wymogi ponownej oceny oddziaływania na środowisko określone w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2018 r. poz. 2081) zwanej dalej „ustawą OOŚ”, w terminie/-ach określonym/-ych w Harmonogramie uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, stanowiącym załącznik nr 6 do Umowy.
2.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się do niezwłocznej weryfikacji zgodności otrzymanej kopii dokumentacji z wymogami ustawy OOŚ. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić Beneficjenta o wynikach weryfikacji. 
3.	W przypadku stwierdzenia przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą uchybień w uzyskanej przez Beneficjenta decyzji budowlanej skutkującej stwierdzeniem jej niezgodności z ustawą OOŚ, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się wskazać rodzaj uchybienia oraz wezwać Beneficjenta do jego usunięcia w terminie wskazanym przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą. Termin usunięcia uchybień Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca wskazuje uwzględniając terminy właściwych procedur administracyjnych oraz czas potrzebny na wykonanie niezbędnych czynności.
4.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca wstrzymuje rozliczenie dofinansowania, o którym mowa w § 6 ust. 1 Umowy, w zakresie wydatków związanych z pracami budowlanymi realizowanymi na podstawie decyzji budowlanej do czasu potwierdzenia przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą zgodności uzyskanej przez Beneficjenta decyzji budowlanej z wymogami ustawy OOŚ.
5.	W przypadku niedoręczenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej dokumentów o których mowa w ust. 1 lub nieusunięcia uchybień o których mowa w ust. 3 Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może odstąpić od Umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności odpowiednio w terminie  … dni od dnia:
a)	upływu terminu/-ów określonego/-ych w Harmonogramie uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych lub 
b)	bezskutecznego upływu terminu określonego w wezwaniu o którym mowa w ust. 3 nie później jednak niż do dnia 31.12.2023 r.

/§ 4a
Wymogi związane z ochroną środowiska
1.	Jeżeli na etapie prowadzonego postępowania w sprawie wydania pozwolenia/pozwoleń na budowę/decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zwanych dalej „decyzją budowlaną”, wystąpi obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko, o którym mowa w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2018 r. poz. 2081) zwanej dalej „ustawą OOŚ”, Beneficjent zobowiązuje się do doręczenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej kopii następujących dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem przez osoby (organy) uprawnione do reprezentowania Beneficjenta:
a)	decyzji budowlanej,
b)	streszczenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w języku niespecjalistycznym, a na żądanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej całego raportu,
c)	opinii organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
d)	opinii właściwego Dyrektora Urzędu Morskiego – gdy przedsięwzięcie jest realizowane na obszarze morskim,
e)	postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska uzgadniającego decyzję budowlaną, 
f)	informacji na temat podania do publicznej wiadomości przez organ decyzji budowlanej
spełniających wymogi określone w ustawie OOŚ, w terminie/-ach określonym/-ych w Harmonogramie uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, stanowiącym załącznik nr 6 do Umowy.
2.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się do niezwłocznej weryfikacji zgodności otrzymanej kopii dokumentacji z wymogami ustawy OOŚ. Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić Beneficjenta o wynikach weryfikacji. 
3.	W przypadku stwierdzenia przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą uchybień w uzyskanej przez Beneficjenta decyzji budowlanej skutkującej stwierdzeniem jej niezgodności z ustawą OOŚ, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca zobowiązuje się wskazać rodzaj uchybienia oraz wezwać Beneficjenta do jego usunięcia w terminie wskazanym przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą. Termin usunięcia uchybień Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca wskazuje uwzględniając terminy właściwych procedur administracyjnych oraz czas potrzebny na wykonanie niezbędnych czynności.
4.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca wstrzymuje rozliczenie dofinansowania, o którym mowa w § 6 ust. 1 Umowy, w zakresie wydatków związanych z pracami budowlanymi realizowanymi na podstawie decyzji budowlanej do czasu potwierdzenia przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą zgodności uzyskanej przez Beneficjenta decyzji budowlanej z wymogami ustawy OOŚ.
5.	W przypadku niedoręczenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej dokumentów o których mowa w ust. 1 lub nieusunięcia uchybień o których mowa w ust. 3 Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może odstąpić od Umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności odpowiednio w terminie  …dni od dnia:
a)	upływu terminu/-ów określonego/-ych w Harmonogramie uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych lub 
b)	bezskutecznego upływu terminu określonego w wezwaniu o którym mowa w ust. 3 nie później jednak niż do dnia 31.12.2023 r.

§ 5.
Wartość Projektu i źródła finansowania
1.	Planowany całkowity koszt realizacji Projektu wynosi ………………. PLN (słownie: ……………. PLN).
2.	Maksymalna kwota wydatków kwalifikowalnych wynosi ...................................... PLN (słownie: ......................................................... PLN).
3.	Wydatki wykraczające poza maksymalną kwotę wydatków kwalifikowalnych, określoną w ust. 2, w tym wydatki wynikające ze wzrostu kosztu całkowitego realizacji Projektu po zawarciu Umowy, są ponoszone przez Beneficjenta i są wydatkami niekwalifikowalnymi.
4.	Beneficjent jest zobowiązany do zapewnienia sfinansowania wszelkich wydatków niekwalifikowalnych niezbędnych dla realizacji Projektu w pełnym zakresie.
5.	W przypadku, w którym całkowity koszt kwalifikowalny Projektu przekroczy próg określony w rozporządzeniu nr 1303/2013 definiujący kwotę, od której projekt traktowany jest jako duży, Beneficjent zobowiązuje się niezwłocznie poinformować o tym fakcie Instytucję Wdrażającą i Instytucję Pośredniczącą oraz na żądanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, w terminie przez nią wskazanym, uzupełnić wniosek o dofinansowanie o informacje wymagane dla dużego projektu.
6.	W sytuacji, o której mowa w ust. 5, gdy Decyzja KE będzie negatywna, Umowa ulega rozwiązaniu z dniem doręczenia kopii Decyzji KE Beneficjentowi..
7.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca, IP i IZ nie ponoszą odpowiedzialności wobec Beneficjenta i osób trzecich za szkodę wynikającą z rozwiązania Umowy na skutek negatywnej decyzji KE, o której mowa w ust. 6. Ilekroć osoba trzecia wystąpi z roszczeniem wobec Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, IP lub IZ w związku z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w ust. 6, Beneficjent zobowiązuje się zwolnić Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą, IP lub IZ z odpowiedzialności. 

§ 6.
Wysokość dofinansowania
1.	Dofinansowanie przeznacza się na pokrycie 100% wydatków kwalifikowalnych poniesionych na realizację Projektu, jednak wysokość dofinansowania nie może przekroczyć kwoty…………………PLN (słownie:………………… PLN), w tym …… % tytułem środków krajowych oraz  …….% tytułem płatności.
2.	W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości kwota wskazana w ust. 1 ulega pomniejszeniu o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo. 
3.	W przypadku, o którym mowa w ust. 2 Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokona niezwłocznie ponownego obliczenia maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowanych, o której mowa w § 5 ust. 2. Strony oświadczają, że zmiana wysokości maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowalnych dokonywana jest w tym przypadku w drodze jednostronnego oświadczenia woli Instytucji Pośredniczącej, które jest wiążące dla Beneficjenta. Instytucja Pośrednicząca poinformuje Beneficjenta w formie pisemnej o zmianie wysokości maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowalnych wzywając go jednocześnie do odpowiedniej zmiany Harmonogramu Projektu.

§ 7.
Kwalifikowalność wydatków
1.	Warunkiem uznania wydatków za kwalifikowalne jest poniesienie ich przez Beneficjenta lub inny podmiot upoważniony do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych, wskazany w Załączniku pn. Opis Projektu (a jeśli podmiot ten nie jest upoważniony do ponoszenia wydatków w przyszłości także podmiot wskazany we wniosku o dofinansowanie) i zaakceptowany przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą, w związku z realizacją Projektu, zgodnie z postanowieniami niniejszej Umowy oraz Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014 – 2020 oraz SzOOP POIiŚ 2014-2020. Dokonując oceny kwalifikowalności wydatków ponoszonych przez podmiot upoważniony do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych, warunki kwalifikowalności wydatków skierowane do Beneficjenta stosuje się odpowiednio także do podmiotu upoważnionego do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych.
1a.	Na etapie oceny spełnienia kryteriów wyboru projektów przed wyborem Projektu do dofinansowania sprawdzeniu podlegała jedynie potencjalna kwalifikowalność wydatków w nim ujętych. Wybór Projektu i udzielenie Beneficjentowi dofinansowania na jego realizację nie oznacza, że wszystkie wydatki poniesione w związku z realizacją Projektu, które zostały przewidziane we wniosku o dofinansowanie, będą uznane za wydatki kwalifikowalne. Wydatek nie spełniający warunków kwalifikowalności w dacie jego poniesienia, stanowi wydatek niekwalifikowalny, pomimo braku zakwestionowania kwalifikowalności wydatku przez właściwą instytucję na etapie oceny spełnienia kryteriów wyboru projektów przed wyborem Projektu do dofinansowania.
1b.	W terminie o którym mowa w art. 23 ust. 3 ustawy, kwalifikowalność wydatku rozliczonego w ramach Projektu, może być przedmiotem ponownej weryfikacji przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą i inne upoważnione podmioty. Brak uprzedniego zakwestionowania kwalifikowalności wydatku przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą i inne upoważnione podmioty, nie stanowi okoliczności niweczącej możliwość uznania za niekwalifikowalny wydatku przy ponownej weryfikacji ani podstawy kwestionowania wyniku tej oceny przez Beneficjenta.
2.	Okres kwalifikowania wydatków rozpoczyna się w dniu .................. i kończy się w dniu …………………… 
3.	Beneficjent zobowiązany jest zakończyć realizację zakresu rzeczowego Projektu, wynikającego z wniosku o dofinansowanie i Umowy oraz rozpocząć fazę operacyjną Projektu w okresie kwalifikowania wydatków, o którym mowa w ust. 2 oraz przedłożyć wniosek o płatność końcową w terminie do 30 dni po upływie tego okresu.
4.	Wydatki poniesione poza okresem kwalifikowania wydatków nie będą uznane za kwalifikowalne.
5.	Podatek od towarów i usług (VAT) jest wydatkiem niekwalifikowalnym.
/5. Podatek od towarów i usług (VAT) może być uznany za wydatek kwalifikowalny, po spełnieniu warunków określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 w poddziałaniu 1.3.1 wyłącznie w projektach realizowanych przez państwowe jednostki budżetowe, administrację rządową oraz nadzorowane lub podległe jej organy i jednostki organizacyjne. 
W pozostałych projektach poddziałania 1.3.1 VAT jest niekwalifikowalny.
W przypadku, gdy VAT w Projekcie podlega odliczeniu częściowemu według proporcji ustalonej zgodnie z właściwymi przepisami, VAT [w całości stanowi wydatek niekwalifikowalny/ stanowi wydatek niekwalifikowalny w części która może być odliczona].
/5. Podatek od towarów i usług (VAT) może być uznany za wydatek kwalifikowalny, po spełnieniu warunków określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020.
W przypadku, gdy VAT w Projekcie podlega odliczeniu częściowemu według proporcji ustalonej zgodnie z właściwymi przepisami, VAT [w całości stanowi wydatek niekwalifikowalny/ stanowi wydatek niekwalifikowalny w części która może być odliczona].
6.	Jeżeli, zgodnie z ust. 5, VAT może stanowić wydatek kwalifikowalny w Projekcie, po spełnieniu warunków określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, to:
a)	w przypadku, gdy na dzień zawierania Umowy VAT spełnia warunki kwalifikowalności i jest deklarowany jako wydatek kwalifikowalny w Projekcie, przy zawieraniu Umowy Beneficjent potwierdza ten fakt składając oświadczenie stanowiące załącznik nr 7 do Umowy,
b)	w przypadku, gdy na dzień zawierania Umowy VAT nie spełnia warunków kwalifikowalności lub nie jest deklarowany jako wydatek kwalifikowalny w Projekcie, po spełnieniu warunków kwalifikowalności, Beneficjent jest zobowiązany złożyć oświadczenie stanowiące załącznik nr 7 do Umowy nie później niż do czasu złożenia do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej pierwszego wniosku o płatność zawierającego VAT deklarowany jako wydatek kwalifikowalny,
c)	w przypadku, gdy VAT jest rozliczany jako wydatek kwalifikowalny w Projekcie, Beneficjent wraz z przedkładanym wnioskiem o płatność końcową jest zobowiązany złożyć oświadczenie stanowiące załącznik nr 7a do Umowy. 
Jeżeli w Projekcie wskazano inny podmiot/inne podmioty do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych niż Beneficjent, oświadczenia należy złożyć w odniesieniu do każdego podmiotu.
7.	Z zastrzeżeniem ust. 8 i 9, ujemne różnice kursowe nie są kwalifikowalne. Dodatnie różnice kursowe nie są traktowane jako przychód w Projekcie i nie mają wpływu na kwoty wydatków kwalifikowalnych wykazywane we wnioskach o płatność Beneficjenta.
8.	W przypadku faktur wyrażonych w walucie innej niż PLN, jako wydatek kwalifikowalny należy uznać faktyczny rozchód środków pieniężnych odzwierciedlony w księgach rachunkowych Beneficjenta, zgodnie z przepisami krajowymi w zakresie rachunkowości oraz przepisami w zakresie VAT.
9.	W przypadku rozliczania, jako kwalifikowalne wydatków finansowanych z zaliczek wypłacanych pracownikom Beneficjenta w celu odbycia delegacji zagranicznej, za kwalifikowalną może być uznana kwota faktycznie wykorzystanej zaliczki, po kursie z dnia wypłaty zaliczki.
10.	Wszelkie zmiany w zakresie podmiotów, które mogą ponosić wydatki kwalifikowalne, wymagają zmiany Umowy. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca nie wyrazi zgody na ww. zmianę w szczególności w przypadku, gdy proponowane zasady realizacji części lub całości Projektu nie będą gwarantowały prawidłowego wykonania obowiązków wynikających z Umowy.
11.	W zakresie realizacji obowiązków wynikających z Umowy, Beneficjent ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania podmiotu upoważnionego do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych jak za działania lub zaniechania własne.
12.	Warunkiem koniecznym uznania wydatków poniesionych na przygotowanie Projektu za kwalifikowalne jest ich szczegółowe opisanie oraz uzasadnienie we wniosku o dofinansowanie oraz uwzględnienie w załączniku pn. Opis Projektu. W przypadku braku opisania tych wydatków we wniosku o dofinansowanie możliwe jest ich uwzględnienie w Opisie Projektu, a tym samym kwalifikowanie wydatków, pod warunkiem zgodności z § 4 ust. 5-6, 10-12 a jeśli uwzględnienie tych wydatków w Opisie Projektu powodowałby konieczność zmiany innego załącznika do Umowy, także z uwzględnieniem postanowień właściwych dla jego zmiany.
13.	Szczegółowe warunki kwalifikowalności kosztów pośrednich, nadzoru nad robotami budowlanymi oraz wkładu niepieniężnego określone zostały w załączniku nr 11 do Umowy.
14.	W przypadku ustanowienia podmiotu upoważnionego do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych Beneficjent zobowiązany jest do przedłożenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej porozumienia/umowy zawartego/zawartej między Beneficjentem a podmiotem upoważnionym do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych, określającego/określającej sposób realizacji Projektu (m.in. podział obowiązków, finansowanie) w terminie … od dnia zawarcia Umowy. Beneficjent zobowiązany jest każdorazowo do przedłożenia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej zmiany porozumienia/umowy w terminie … dni od dnia dokonania zmiany. Do czasu przedłożenia pierwszej wersji porozumienia/umowy, wydatki poniesione przez wskazany w Umowie podmiot upoważniony do ponoszenia wydatków kwalifikowalnych nie będą mogły być uznane za wydatki kwalifikowalne.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              
§ 8.
Warunki dofinansowania 
1.	Beneficjent przekazuje Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej dwa razy w roku kalendarzowym według stanu na 31 marca oraz 30 września Harmonogram Projektu lub potwierdzenie aktualności Harmonogramu Projektu na dzień 31 marca oraz, 30 września  w terminie 7 dni od upływu powyższych terminów. W przypadku gdy zmiany w Harmonogramie Projektu dotyczą danych zawartych w Opisie Projektu, Beneficjent przekazuje również do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej aktualizację Opisu Projektu.
2.	Beneficjent niezwłocznie przekazuje Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej zmianę Harmonogramu Projektu w następujących przypadkach:
1)	po otrzymaniu kopii Decyzji KE lub decyzji IP zmieniającej wartość lub okres realizacji Projektu;
2)	po zawarciu z wykonawcą umowy dla zadania objętego Projektem;
3)	po zmianie umowy, o której mowa w ust. 2 pkt 2, w zakresie rzeczowym lub finansowym
W pozostałych przypadkach, nie wymienionych w pkt 1-3, przekazanie zmiany Harmonogramu Projektu jest uzależnione od uzyskania uprzedniej zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej.
3.	Beneficjent jest zobowiązany do dołożenia należytej staranności, aby wszelkie dane finansowe przekazywane Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej były zgodne z Harmonogramem Projektu.
4.	Warunkiem rozliczenia dofinansowania jest zatwierdzenie przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą poniesionych przez Beneficjenta wydatków kwalifikowalnych. W tym celu, z zastrzeżeniem § 9 ust. 3, Beneficjent jest zobowiązany do składania za pośrednictwem SL2014 wniosków o płatność w terminach i na warunkach określonych w Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku o płatność beneficjenta w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 oraz złożenia wniosku o płatność końcową w terminie, o którym mowa w § 7 ust. 3. Beneficjent oświadcza, że zapoznał się z treścią Zaleceń o których mowa w zdaniu poprzedzającym oraz zobowiązuje się do ich stosowania i przestrzegania.
5.	W przypadku, gdy z powodów technicznych złożenie wniosku o płatność za pośrednictwem SL2014 nie jest możliwe, w celu rozliczenia wydatków Beneficjent składa do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej wniosek o płatność na zasadach określonych Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku o płatność beneficjenta w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. 
6.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca weryfikuje wniosek o płatność oraz załączone do niego dokumenty w terminie 60 dni od dnia ich otrzymania. W razie złożenia wniosku lub załączników do wniosku zawierających błędy lub niekompletnych Beneficjent jest zobowiązany, na wezwanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, do złożenia poprawionych dokumentów lub uzupełnienia wskazanych braków w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W takim przypadku termin do weryfikacji wniosku oraz załączonych do niego dokumentów:
1)	ulega przerwaniu w przypadku, gdy na podstawie przekazanej dokumentacji nie jest możliwe potwierdzenie kwalifikowalności przedstawionych wydatków. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca informuje Beneficjenta na piśmie o przerwaniu terminu i o jego przyczynach;
2)	nie ulega przerwaniu, gdy uchybienia we wniosku lub załączonych do niego dokumentach nie wpływają na możliwość potwierdzenia kwalifikowalności wydatków.
Całkowity czas weryfikacji wniosku o płatność wraz z załączonymi do niego dokumentami nie może przekroczyć 90 dni od dnia ich otrzymania. W przypadku, o którym mowa w pkt 1) powyżej, termin ten biegnie na nowo i jest liczony od dnia złożenia kompletnego (ostatecznego) i prawidłowego wniosku o płatność.
7.	Zatwierdzenie wniosku o płatność końcową następuje pod warunkiem zrealizowania pełnego zakresu rzeczowego Projektu, przeprowadzenia przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą kontroli na zakończenie realizacji Projektu, której wyniki potwierdzą zrealizowanie Projektu zgodnie z postanowieniami Umowy i decyzji o dofinansowaniu.
8.	W przypadku, gdy w okresie realizacji Projektu wystąpią dochody, które nie zostały wzięte pod uwagę w czasie zatwierdzania Projektu, pomniejszenie należnego dofinansowania następuje zgodnie z art. 65 ust. 8 rozporządzenia nr 1303/2013 na warunkach określonych w Wytycznych w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020. 
9.	W przypadku, gdy zrealizowany przez Beneficjenta Projekt generuje dochody, pochodzące ze źródeł nieuwzględnionych przy sporządzaniu analizy finansowej na potrzeby ustalenia poziomu dofinansowania Projektu, pomniejszenie należnego dofinansowania następuje na warunkach określonych w Wytycznych w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020
10.	W przypadku, gdy dla Projektu nie jest możliwe obiektywne określenie przychodu z wyprzedzeniem, a zatem Projekt należy do kategorii wskazanej w art. 61 ust. 6 rozporządzenia nr 1303/2013, dochód wygenerowany przez Projekt w okresie trzech lat od zakończenia okresu realizacji Projektu lub do terminu na złożenie dokumentów dotyczących zamknięcia PO IiŚ, w zależności od tego, który termin nastąpił wcześniej, podlega zwrotowi na warunkach określonych w Wytycznych w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020. Zwrotowi podlega dochód wygenerowany w fazie inwestycyjnej, jak i operacyjnej. Wysokość zwrotu jest proporcjonalna do kwoty dofinansowania.
11.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokonuje oceny kwalifikowalności wydatków. Wydatki poniesione niezgodnie z postanowieniami Umowy lub Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014 – 2020 oraz SzOOP POIiŚ 2014-2020 są niekwalifikowalne. W uzasadnionych przypadkach, gdy w ocenie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej uznanie wydatku w całości za niekwalifikowalny jest nieproporcjonalne do wagi naruszenia, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może uznać wydatek za częściowo kwalifikowalny. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca ma prawo oceny jaką wagę ma naruszenie warunków kwalifikowalności wydatków i ustala na tej podstawie wysokość kwoty, która powinna być uznana za niekwalifikowalną. Oświadczenie o uznaniu wydatku za niekwalifikowalny w całości lub w części wraz z uzasadnieniem w formie pisemnej Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca przekaże Beneficjentowi. Stanowisko Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej w powyższym zakresie będzie wiążące dla Beneficjenta.
12.	Stosowanie stawek procentowych korekt finansowych o niższej niż maksymalna dla danej nieprawidłowości wysokości nie jest możliwe w stosunku do podmiotów, które mimo otrzymania wyniku kontroli lub audytu dotyczącego projektów realizowanych przez te podmioty w ramach jednego programu operacyjnego, stwierdzających wystąpienie nieprawidłowości, powtórnie popełniają taką samą nieprawidłowość w postępowaniach wszczętych po dacie otrzymania wyniku kontroli lub audytu.
12a.	W przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej przed zatwierdzeniem wniosku o płatność Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokonuje pomniejszenia wartości wydatków kwalifikowalnych ujętych we wniosku o płatność złożonym przez Beneficjenta, o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo. W takim przypadku, jeżeli Beneficjent nie zgadza się ze stwierdzeniem wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej oraz pomniejszeniem wartości wydatków kwalifikowalnych ujętych we wniosku o płatność, może zgłosić umotywowane pisemne zastrzeżenia w trybie art. 24 ust. 10 ustawy.
13.	W przypadku zaistnienia podejrzenia naruszenia prawa lub postanowień Umowy (w tym w przypadku podejrzenia nadużycia finansowego) w związku z m.in. przygotowaniem, wyborem lub realizacją Projektu przez którykolwiek z podmiotów biorących udział w przygotowaniu, wyborze lub realizacji Projektu, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może wstrzymać zatwierdzenie i rozliczenie wydatków kwalifikowalnych, do czasu wyjaśnienia, czy naruszenie ma wpływ na wysokość lub prawidłowość wydatków kwalifikowalnych w ramach Projektu lub prawidłowość przygotowania wyboru lub realizacji Projektu. W szczególności wstrzymanie zatwierdzenia i rozliczenia wydatków kwalifikowalnych może mieć miejsce do czasu ostatecznego zakończenia postępowań prowadzonych przez odpowiednie organy ścigania lub inne uprawnione organy (np. Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych lub Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów) w zakresie przedmiotowego podejrzenia naruszenia jak również do czasu prawomocnego zakończenia postępowań sądowych. W uzasadnionych przypadkach, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może uznać wydatki odnoszące się do tej części Projektu, której dotyczy podejrzenie naruszenia prawa lub postanowień Umowy za niekwalifikowalne. W takiej sytuacji ust. 14 stosuje się odpowiednio. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca jest uprawniona do pomniejszenia kwoty dofinansowania Projektu, o której mowa w § 6 ust. 1 o kwotę wydatków, które zostały uznane za niekwalifikowalne.
14.	W przypadku popełnienia nadużycia finansowego przy przygotowaniu, wyborze lub realizacji Projektu przez którykolwiek z podmiotów biorących udział w przygotowaniu, wyborze lub realizacji Projektu Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca uznaje wydatki za niekwalifikowalne w całości lub części. W uzasadnionych przypadkach, gdy w ocenie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej uznanie wydatku w całości za niekwalifikowalny jest nieproporcjonalne do wagi naruszenia, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może uznać wydatek za częściowo kwalifikowalny po dokonaniu oceny jaką wagę ma naruszenie prawa. Oświadczenie o uznaniu wydatku za niekwalifikowalny w całości lub w części wraz z uzasadnieniem w formie pisemnej Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca przekaże Beneficjentowi. Stanowisko Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej w powyższym zakresie będzie wiążące dla Beneficjenta
15.	W przypadku zadeklarowania we wniosku o płatność zaliczki przekazanej przez Beneficjenta wykonawcy, Beneficjent jest zobowiązany do przedstawienia Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, dokumentów rozliczających udzieloną wykonawcy zaliczkę, wskazujących na wykonanie prac/usług/dostaw nią objętych, w terminie ….. Niewykazanie przez Beneficjenta wykonania prac/usług/dostaw objętych zadeklarowaną zaliczką oznacza, że wydatek w postaci zaliczki wypłaconej na rzecz wykonawcy nie może być uznany za wydatek kwalifikowalny.
16.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wynikającą ze wstrzymania zatwierdzenia i rozliczenia wydatków kwalifikowalnych lub uznania wydatków za niekwalifikowalne w trybach, o których mowa w ust. 11, 13 i 14 niniejszego paragrafu.

§ 9.
Monitorowanie i sprawozdawczość
1.	Beneficjent zobowiązuje się przedstawiać Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej wniosek o płatność w części dotyczącej stanu realizacji Projektu.
2.	Wzór dokumentu o którym mowa w ust. 1, oraz terminy jego przekazania do Instytucji Wdrażającej zostały określone w Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku beneficjenta o płatność w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 oraz w Wytycznych w zakresie gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej na lata 2014-2020.
3.	W przypadku, gdy Beneficjent nie poniósł w danym okresie sprawozdawczym wydatków kwalifikowalnych, składa wniosek o płatność, w terminach wynikających z § 8 ust. 4, wypełniając go jedynie w części dotyczącej stanu realizacji Projektu.
4.	Beneficjent jest zobowiązany do złożenia wraz z pierwszym wnioskiem o płatność, przedkładanym w celu rozliczenia poniesionych wydatków kwalifikowanych, uwierzytelnionej kopii zezwolenia na czynności podlegające zakazom w stosunku do gatunków objętych ochroną, wydanego na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r., (Dz. U. z 2018 r. poz. 1614) o ile takie zezwolenie jest wymagane i Beneficjent nie złożył wcześniej do Instytucji Wdrażającej wymaganych w tym zakresie dokumentów.
5.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca monitoruje realizację Projektu, a w szczególności osiąganie wskaźników Projektu określonych w załączniku nr 8 do Umowy.
6.	Beneficjent jest zobowiązany do przedstawiania na żądanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej dokumentów służących monitorowaniu postępów realizacji Projektu innych niż określone w ust. 1. Terminy przedstawiania, zakres i wzory tych dokumentów określa Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca.
7.	Beneficjent jest zobowiązany do stosowania w załączniku nr 8 do Umowy wskaźników określonych w Katalogu wskaźników obowiązkowych do monitorowania postępu rzeczowego projektów, zwanego dalej „katalogiem”. Beneficjent we wnioskach o płatność jest zobowiązany stosować wskaźniki z załącznika nr 8 do Umowy. Katalog może ulec zmianie po podpisaniu Umowy. Modyfikacja katalogu skutkuje obowiązkiem zmiany załącznika nr 8 do Umowy i aneksowaniem Umowy.
8.	Beneficjent jest zobowiązany, tam gdzie to możliwe, do przedstawiania wskaźników w podziale według płci, o ile dotyczą realizowanego Projektu.
9.	Beneficjent niezwłocznie informuje Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą o wystąpieniu wszelkich zagrożeń w realizacji Projektu oraz nieprawidłowościach. 

§ 10.
Ewaluacja
W okresie realizacji Projektu oraz po jego zakończeniu w okresie 5 lat od zamknięcia PO IiŚ, Beneficjent jest zobowiązany do współpracy z podmiotami upoważnionymi przez IZ, IP, Instytucję Wdrażającą lub Komisję Europejską do przeprowadzania ewaluacji Projektu. W szczególności Beneficjent jest zobowiązany do:
1.	przekazywania tym podmiotom wszelkich informacji dotyczących Projektu we wskazanym zakresie, 
2.	uczestnictwa w wywiadach lub ankietach oraz badaniach ewaluacyjnych przeprowadzanych innymi metodami badawczymi.

§ 11.
Rzeczowe rozliczenie realizacji Projektu
1.	Beneficjent jest zobowiązany przekazać do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, wraz z wnioskiem o płatność końcową, wszelkie dokumenty potwierdzające wykonanie rzeczowe Projektu. 
2.	Osiągnięte wartości wskaźników produktu powinny zostać wykazane przez Beneficjenta najpóźniej we wniosku o płatność końcową. Informację na temat wartości wskaźników rezultatu bezpośredniego Beneficjent jest zobowiązany przekazać w terminie do 14 dni od momentu osiągnięcia wartości docelowej wskaźnika rezultatu bezpośredniego (w przypadku gdy na etapie sporządzania wniosku o płatność końcową wartość docelowa nie została lub została osiągnięta częściowo). Osiągnięcie wartości docelowej wskaźników rezultatu bezpośredniego powinno nastąpić, co do zasady, nie później niż w terminie 12 miesięcy od zakończenia okresu realizacji Projektu. Na uzasadniony wniosek Beneficjenta termin ten za zgodą Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej może ulec wydłużeniu. Wniosek o wydłużenie terminu i stanowisko Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej są sporządzane w formie ………. .
2a.	W celu udokumentowania osiągnięcia wskaźników rezultatu bezpośredniego Beneficjent jest zobowiązany po zakończeniu rzeczowej realizacji Projektu do przeprowadzenia audytu energetycznego ex-post, w tym niezbędnych badań i oceny uzyskanych efektów (z uwzględnieniem efektów określonych za pomocą wskaźników rezultatu bezpośredniego wymienionych w załączniku nr 8). Audyt ex-post obejmować powinien swoim zakresem wszystkie obiekty, na których przeprowadzono prace w ramach Projektu. Do przeprowadzenia audytu oraz przekazania go do Instytucji Wdrażającej stosuje się odpowiednio terminy podane w zdaniu 2 i 3.
3.	Weryfikacja wykonania przez Projekt wskaźników określonych w załączniku nr 8 odbywa się zgodnie z zasadą proporcjonalności, co oznacza uprawnienie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej do pomniejszenia dofinansowania Projektu proporcjonalnie do stopnia niewykonania wskaźnika w przypadku braku wykonania, niepełnego wykonania lub nieterminowego wykonania wskaźnika. 
4.	Weryfikacji, o której mowa w ust. 3 dokonuje Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca.
5.	Zasadą proporcjonalności objęte są wskaźniki produktu (z wyłączeniem wskaźników produktu informacyjnych) oraz wskaźniki rezultatu bezpośredniego istotne dla realizacji celów interwencji. Poziom wykonania w Projekcie wskaźników informacyjnych nie stanowi przedmiotu rozliczenia z Beneficjentem.
6.	Kategoryzacja wskaźników zawartych w zatwierdzonym wniosku o dofinansowanie w określone w ust. 5 grupy wskaźników odzwierciedlona jest w postanowieniach załącznika nr 8 do Umowy.
7.	Zastosowanie zasady proporcjonalności dla wskaźników rezultatu bezpośredniego istotnych dla realizacji celów interwencji odbywać się będzie każdorazowo z uwzględnieniem wpływu na osiągniętą przez Beneficjenta wartość docelową czynników zewnętrznych niepowiązanych bezpośrednio z wydatkami ponoszonymi w Projekcie. 
8.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca jest uprawniona nie uwzględnić wpływu czynników zewnętrznych, o których mowa w ust. 7, jeżeli brak bądź niepełne wykonanie wskaźnika Projektu skutkuje brakiem bądź zagrożeniem realizacji wskaźnika programowego lub wskaźnika na poziomie Działania lub Poddziałania SzOOP POIiŚ 2014-2020. Zakres wskaźników programowych i wskaźników zamieszczonych w SzOOP POIiŚ 2014-2020 może ulegać przyszłym zmianom.
9.	Na uzasadniony wniosek Beneficjenta Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca jest uprawniona odstąpić od zastosowania zasady proporcjonalności, o której mowa w ust. 3.
10.	W przypadkach braku bądź niepełnego wykonania wskaźnika, którego zaplanowana wartość docelowa była brana pod uwagę przy ocenie wniosku o dofinansowanie, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca weryfikuje, z zastosowaniem postanowień § 4 ust. 11 i 12 Umowy, czy pomimo niewykonania wskaźnika Projekt nadal spełnia kryteria rekomendujące do dofinansowania. 

§ 12.
Procedura udzielania zamówień w ramach wydatków kwalifikowalnych
1.	Beneficjent jest zobowiązany do udzielania zamówień w ramach wydatków kwalifikowalnych z uwzględnieniem postanowień Umowy, przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym w szczególności przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2019, z późn. zm.) zwanej dalej „ustawą Pzp”, w przypadku, gdy wymóg jej stosowania wynika z ustawy Pzp.  
2.	W przypadkach i na warunkach określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014–2020, Beneficjent jest zobowiązany do udzielania zamówień w ramach wydatków kwalifikowalnych z uwzględnieniem zasady konkurencyjności oraz wymogu dokumentowania rozeznania rynku,
3.	W odniesieniu do umów finansowanych w ramach Projektu z innych źródeł niż EFRR lub FS, co do których instytucje przyznające te środki wymagają stosowania odrębnych procedur przetargowych, postanowienia ust. 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia procedury udzielania zamówień w ramach wydatków kwalifikowalnych z uwzględnieniem wymogów stawianych przez te instytucje, o ile nie są one sprzeczne z polskim prawem.
4.	Podstawową sankcją za naruszenie procedur udzielania zamówień, o których mowa w ust. 1 - 3, jest niekwalifikowalność wydatków. Warunki obniżania wartości korekt finansowych i wydatków poniesionych nieprawidłowo oraz stawki procentowe stosowane w procesie obniżania wartości korekt finansowych i wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień określają odrębne przepisy.
5.	Warunki obniżania wartości korekt finansowych i wydatków poniesionych nieprawidłowo oraz stawki procentowe stosowane w procesie obniżania wartości korekt finansowych i wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 24 ust. 13 ustawy, mają zastosowanie do naruszeń procedur udzielania zamówień, które wystąpiły lub zostały wykryte zarówno po, jak i przed wejściem w życie tych przepisów. Zmiany warunków i stawek określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 24 ust. 13 ustawy obowiązują od daty wynikającej z właściwych przepisów wprowadzających te zmiany.
6.	Beneficjent zapewnia, że w ramach Projektu, zamówienia o charakterze zamówień sektorowych o wartości równej lub wyższej niż próg określony w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ustawy Pzp, udzielane przez:
a)	podmioty wskazane w art. 365 ust. 1 ustawy Pzp w przypadku zamówień na dostawy,
b)	podmioty wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy Pzp w przypadku zamówień na usługi,
c)	podmioty wskazane w art. 365 ust. 3 ustawy Pzp w przypadku zamówień na roboty budowlane;
d)	podmiot utworzony przez zamawiających w celu wspólnego wykonywania działalności, o którym mowa w art. 366 ustawy Pzp
– jeżeli podmioty te udzielają takich zamówień w celu realizacji zamówień sektorowych, które zostały im udzielonei w oparciu o wyłączenia wynikające z art. 365 oraz art. 366 ustawy Pzp, będą udzielane z analogicznym zastosowaniem procedur dotyczących udzielania zamówień sektorowych, w szczególności zgodnie z art. 5 i art. 376 ustawy Pzp, a w zakresie obowiązku upubliczniania zapytania ofertowego przy zachowaniu wymogów właściwych dla zasady konkurencyjności, określonej w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. Niedopełnienie tego wymogu skutkować będzie niekwalifikowalnością wydatków.
7.	Beneficjent zapewnia, że w ramach Projektu, zamówienia o charakterze zamówień sektorowych o wartości równej lub wyższej niż próg określony w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy Pzp z 2004 r. udzielane przez:
a)	podmioty, będące wykonawcami, o których mowa w pkt 1 – 4 art. 136 ust. 1 ustawy Pzp z 2004 r.,
b)	podmiot powiązany, o którym mowa w art. 136 ust. 2 pkt 2 ustawy Pzp z 2004 r.,
c)	podmiot utworzony przez zamawiających w celu wspólnego wykonywania działalności, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy Pzp z 2004 r.;
– jeżeli podmioty te udzielają takich zamówień w celu realizacji zamówień sektorowych, które zostały im udzielone w oparciu o wyłączenia wynikające z art. 136 ustawy Pzp z 2004 r., są udzielane z analogicznym zastosowaniem procedur dotyczących udzielania zamówień sektorowych, w szczególności zgodnie z art. 133 i 134 ustawy Pzp z 2004 r., a w zakresie obowiązku upubliczniania zapytania ofertowego przy zachowaniu wymogów właściwych dla zasady konkurencyjności, określonej w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. Niedopełnienie tego wymogu skutkować będzie niekwalifikowalnością wydatków. 

§ 12a.
Kwalifikowalność wydatków wynikających z udzielania zamówień w trybach niekonkurencyjnych, poniesionych na realizację robót zamiennych albo wynikających ze zwiększenia wartości zamówień podstawowych

1.	W niniejszym paragrafie określono wymagania, których spełnienie jest warunkiem niezbędnym dla możliwości uznania za kwalifikowalne wydatków:
a)	wynikających z udzielania zamówień w trybach niekonkurencyjnych (tj. takich, w których wszczęcie postępowania o udzielenie zamówienia, o wartości przekraczającej próg ustalony dla stosowania zasady konkurencyjności, nastąpiło bez publikacji ogłoszenia o zamówieniu (w przypadku stosowania ustawy Pzp) lub zapytania ofertowego (w przypadku stosowania zasady konkurencyjności);
b)	poniesionych na realizację robót zamiennych (tj. robót, które były przewidziane w zamówieniu, ale w trakcie jego realizacji uzgodniono ich wykonanie w inny sposób);
c)	wynikających ze zwiększenia wartości zamówień podstawowych.
2.	Strony ustalają, że uzyskanie pozytywnej oceny instytucji weryfikującej wniosek o płatność, kontroli o której mowa w § 13, kontroli o której mowa w § 15, jest warunkiem niezbędnym dla możliwości kwalifikowania wydatków wynikających z udzielenia zamówień w trybach niekonkurencyjnych, poniesionych na realizację robót zamiennych, prowadzących do zwiększenia wynagrodzenia wykonawcy lub wynikających ze zwiększenia wartości zamówień podstawowych.
3.	Ocena, o której mowa w ust. 2 dokonywana jest w ramach kontroli wniosku o płatność lub w inny sposób przewidziany w systemie realizacji PO IiŚ. Ocena wydatków poniesionych na realizację robót zamiennych nieprowadzących do zwiększenia wynagrodzenia wykonawcy dokonywana jest na próbie w sposób przewidziany w systemie realizacji PO IiŚ.
4.	Wydatki, o których mowa w ust. 1 będą stanowiły wydatki niekwalifikowalne w przypadku naruszenia prawa krajowego lub unijnego w dziedzinie zamówień publicznych, naruszenia warunków kwalifikowalności wydatków (w tym określonych w niniejszym paragrafie Umowy lub w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020) lub jeżeli zmiana wynika z rażącej niestaranności Beneficjenta na etapie opisywania przedmiotu zamówienia, tj. takiej niestaranności, która polega na przekroczeniu podstawowych zasad staranności w odniesieniu do okoliczności konkretnego przypadku.
5.	Warunkiem kwalifikowalności wydatków określonych w ust. 1 jest złożenie przez Beneficjenta pisemnego uzasadnienia faktycznego i prawnego dla podjętych czynności, a na żądanie instytucji dokonującej oceny, uzupełnienia treści ww. uzasadnienia.
6.	usunięty
7.	usunięty
8.	Dodatkowym warunkiem uznania za kwalifikowalne wydatków związanych ze zmianą parametrów funkcjonalno-użytkowych (dalej PFU) w umowach opisywanych za pomocą PFU, poniesionych przez Beneficjenta, jest spełnienie łącznie następujących warunków:
a)	możliwość dokonania takich zmian została przewidziana w umowie lub PFU, w przypadku gdy przepis prawa lub warunek kwalifikowalności wydatków wymaga określenia warunków zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu, zapytaniu ofertowym, specyfikacji istotnych warunków zamówienia (dalej SIWZ)/ specyfikacji warunków zamówienia (dalej SWZ) lub w umowie,
b)	usunięty
c)	zmiany są zgodne z charakterem zamówienia oraz zapewniają funkcjonalność przewidzianą przez Beneficjenta,
a)	przyczyną dokonywania zmian w stosunku do założeń PFU nie jest brak staranności Beneficjenta na etapie opisywania przedmiotu zamówienia.
9.	W przypadku umów, w których określono wynagrodzenie ryczałtowe oraz w SIWZ/SWZ lub ogłoszeniu o zamówieniu albo w zapytaniu ofertowym przewidziano elementy rozliczane kosztorysowo, postanowienia określone w ust. 8 znajdą zastosowanie do części umowy rozliczanej ryczałtowo.
10.	Obowiązkowej ocenie przewidzianej w ust. 2 nie podlegają wydatki dotyczące zwiększenia wartości zamówienia podstawowego: 
a)	usunięty
b)	wynikające z zastosowania mechanizmu kosztorysowego wynagrodzenia wykonawcy i ostatecznego obliczenia go na podstawie obmiaru faktycznie wykonanych robót, rozumianego jako rozliczenie obmiarowe,
c)	na roboty budowlane w umowach przewidujących wynagrodzenie kosztorysowe wynikające z likwidacji rozbieżności między projektem budowlanym a przedmiarem robót (kosztorysem), jeśli sposób wyceny nowych pozycji kosztorysu tworzonych na potrzeby wyceny robót uwzględnionych w projekcie został przewidziany w SIWZ/SWZ lub zapytaniu ofertowym, 
d)	będącego skutkiem zmiany umowy w zakresie zmiany obowiązujących przepisów prawa unijnego lub krajowego, pod warunkiem zgodności z regułami dotyczącymi zmian umów określonych w przepisach ustawy Pzp lub Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020,
e)	dokonanego na mocy orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 3571 kodeksu cywilnego,
f)	dokonanego na mocy orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 3581 § 3 kodeksu cywilnego,
g)	dokonanego na mocy orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 632 § 2 kodeksu cywilnego.
h)	wynikające z zastosowania przewidzianego w umowie mechanizmu waloryzacji ceny, który nie wymaga zmiany tej umowy (np. w postaci aneksu) lub zawarcia nowej umowy,
i)	wynikające z realizacji zastrzeżonego w umowie prawa opcji.
11.	Jeżeli w wyniku działania komisji rozjemczych, arbitrażu lub zawarcia ugody, w tym ugody zatwierdzonej przez sąd następuje zmiana umowy z wykonawcą, to zmiana taka podlega obowiązkowej ocenie przewidzianej w ust. 2, w przypadkach tam wskazanych.

§ 13.
Kontrola procedury zawierania umów dla zadań objętych Projektem
1.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca kontroluje przestrzeganie przez Beneficjenta postanowień § 12 ust. 1 – 3 i spełnienie warunków kwalifikowalności wydatków dla sytuacji opisanych w § 12a ust. 1 (kontrola procedur zawierania umów)
2.	Beneficjent zobowiązuje się do poddania się kontroli, o której mowa w ust. 1. 
3.	Kontrola procedur zawierania umów może być prowadzona:
a)	przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia albo przed zawarciem umowy z wykonawcą (kontrola ex-ante);
b)	po zawarciu umowy z wykonawcą (kontrola ex-post).
W przypadku kontroli ex-ante, do czasu otrzymania informacji o wyniku kontroli, Beneficjent nie może, bez zgody Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, wszcząć postępowania o udzielenie zamówienia (jeżeli kontrola została wszczęta przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia) lub zawrzeć umowy z wykonawcą (jeżeli kontrola została wszczęta po wszczęciu postępowania o udzielenie zamówienia ale przed zawarciem umowy z wykonawcą)
4.	Przy ocenie prawidłowości udzielania zamówień przed wejściem w życie pierwszej wersji Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, a w przypadku zamówień udzielanych w wyniku przeprowadzonych postępowań, dla których postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie pierwszej wersji ww. Wytycznych (czyli przed 10 kwietnia 2015 r.), uwzględnia się poniższe warunki:
a)	zamówienia udzielane przez beneficjentów będących, podmiotami zobowiązanymi do stosowania ustawy Pzp zgodnie z art. 4, 5, 6 tej ustawy, są weryfikowane pod względem zgodności z prawem, 
b)	zamówienia mieszczące się w zakresie wymogów właściwych dla zasady konkurencyjności, są weryfikowane pod względem zgodności z prawem, z zasadami wynikającymi z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. 2012/C/326/01 z 26.10.2012), z zasadą uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców oraz pod względem zgodności z obowiązującym u Beneficjenta wewnętrznym regulaminem udzielania zamówień, jeżeli Beneficjent posiada taki regulamin.
5.	Beneficjent zobowiązuje się do przekazywania, na wniosek Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej lub innych podmiotów upoważnionych na mocy prawa, dokumentacji związanej z prowadzeniem procedur, o których mowa w § 12 ust. 1 - 3, a w szczególności:
1)	treści zapytania ofertowego albo treści ogłoszenia o zamówieniu publicznym lub zaproszenia do negocjacji, a także specyfikacji istotnych warunków zamówienia;
2)	informacji o wszczynanych postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego albo o upublicznieniu zapytania ofertowego;
3)	informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty oraz danych o wszystkich wykonawcach, którzy złożyli oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego lub o unieważnieniu tego postępowania albo informacji o wyniku postępowania przeprowadzonego zgodnie z zasadą konkurencyjności, o której mowa w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 przed zawarciem umowy z wykonawcą wraz z kopiami protokołu z postępowań, o których mowa powyżej, wraz z załącznikami;
4)	projektów umów i projektów aneksów do umów z wykonawcą;
5)	poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii umów i kopii aneksów do umów zawartych z wykonawcą. 
6.	Beneficjent ma obowiązek dostarczyć do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej dokumenty, o których mowa w ust. 5, w terminach wskazanych przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą.
7.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca prowadząc kontrolę procedury zawierania umów jest uprawniona do opiniowania dokumentów przekazanych przez Beneficjenta pod względem podmiotowej i przedmiotowej zgodności z Umową jak również pod względem zgodności z zasadami zawierania umów określonymi w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. Instytucja Wdrażająca/instytucja Pośrednicząca wskazuje stwierdzone naruszenia procedury zawierania umów oraz wydaje informację pokontrolną zawierającą ustalenia na temat stwierdzonych naruszeń.
8.	W przypadku, gdy Beneficjent nie zgadza się ze stwierdzonymi naruszeniami lub treścią informacji pokontrolnej Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, ma prawo do zgłoszenia zastrzeżeń w trybie określonym w ustawie.
9.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może odmówić części lub całości dofinansowania dla umowy lub umów w ramach Projektu, które zostały zawarte niezgodnie z zasadami zawierania umów, o których mowa w § 12 i 12a.
10.	Postanowienia niniejszego paragrafu nie ograniczają uprawnień instytucji kontrolujących wynikających z postanowień § 15. 

§ 14.
Ewidencja księgowa i przechowywanie danych
1.	Beneficjent zobowiązuje się do prowadzenia dla Projektu odrębnej informatycznej ewidencji księgowej kosztów, wydatków i przychodów lub stosowania w ramach istniejącego informatycznego systemu ewidencji księgowej odrębnego kodu księgowego umożliwiającego identyfikację wszystkich transakcji i poszczególnych operacji bankowych związanych z Projektem, oraz dokonywania księgowań zgodnie z obowiązującymi przepisami. 
2.	Beneficjent zobowiązuje się do przechowywania, w sposób gwarantujący należyte bezpieczeństwo informacji, wszelkich danych i dokumentów związanych z realizacją Projektu, w szczególności dokumentacji związanej z zarządzaniem finansowym, merytorycznym, technicznym, procedurami zawierania umów z wykonawcami, przez okres wskazany w rozporządzeniu nr 1303/2013, tj. okres dwóch lat od dnia 31 grudnia następującego po złożeniu zestawienia wydatków do Komisji Europejskiej, w którym ujęto ostateczne wydatki dotyczące zakończonego Projektu, z zastrzeżeniem konieczności dłuższego przechowywania dokumentów dla celów kontroli, zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy, w sytuacjach wskazanych w ust. 3 - 5.
3.	Z uwzględnieniem ust. 2, w przypadku Projektu, w którym występuje pomoc publiczna albo pomoc de minimis obowiązek, o którym mowa w ust. 2 trwa 10 lat od dnia udzielenia pomocy publicznej albo pomocy de minimis. W przypadku Projektu, w którym występuje pomoc publiczna przyznana w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych (i usług w ogólnym interesie gospodarczym), z wyjątkiem pomocy de minimis, obowiązek, o którym mowa w ust. 2 trwa 10 lat od końca okresu obowiązywania aktu powierzenia świadczenia tych usług, z zastrzeżeniem możliwości przerwania biegu niniejszych terminów w sytuacji wskazanej w art. 17 rozporządzenia Rady UE 2015/1589.
4.	Dokumenty dotyczące zachowania trwałości Projektu, z uwzględnieniem ust. 2, przechowywane są przez okres wskazany w § 16 ust. 1. 
5.	Dokumenty dotyczące rozliczania podatku od towarów i usług, z uwzględnieniem ust. 2, są przechowywane przez okres nie krótszy niż dopuszczalny dla zmiany deklaracji VAT.
6.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca informuje Beneficjenta o dacie rozpoczęcia okresu o którym mowa w ust. 2.
7.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca, w uzasadnionych przypadkach, może przedłużyć termin, o którym mowa w ust. 2, informując o tym Beneficjenta na piśmie przed upływem tego terminu.
8.	Beneficjent zobowiązuje się do przechowywania dokumentów w formie oryginałów (w wersji papierowej) albo ich uwierzytelnionych kopii lub na elektronicznych/informatycznych nośnikach danych, w tym jako elektronicznych wersji dokumentów oryginalnych lub dokumentów istniejących wyłącznie w postaci elektronicznej.
9.	usunięty
10.	Poświadczenia za zgodność z oryginałem elektronicznych wersji dokumentów oryginalnych przechowywanych na elektronicznych/informatycznych nośnikach danych, dokonuje się na piśmie, ze wskazaniem zawartości oraz rodzaju nośnika danych.
11.	Beneficjent zobowiązuje się do przekazywania Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej oraz innym podmiotom uprawnionym do prowadzenia kontroli lub audytu, wskazanym w art. 23 ust. 1 ustawy, na ich żądanie, wszelkich dokumentów i informacji związanych z realizacją Projektu.
12.	W przypadku zmiany miejsca przechowywania dokumentów oraz w przypadku zawieszenia lub zaprzestania przez Beneficjenta działalności w okresie, o którym mowa w ust. 2, Beneficjent zobowiązuje się niezwłocznie poinformować w formie pisemnej Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą o miejscu przechowywania dokumentów związanych z Projektem.
13.	Beneficjent, w trakcie wykonywania obowiązków, o których mowa w niniejszym paragrafie, zobowiązuje się uwzględnić zalecenia wynikające z wytycznych ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego dotyczących sposobu przechowywania i udostępniania dokumentów, jeżeli zostaną wydane. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca poinformuje Beneficjenta o wydaniu takich wytycznych.

§ 15.
Kontrola
1.	Wszystkie dokumenty oraz zapisy księgowe związane z realizacją Projektu podlegają kontroli przez podmioty, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy. Beneficjent zobowiązany jest zapewnić dostęp do dokumentacji i poddać się prowadzonym kontrolom, w tym wizytom monitoringowym.
2.	Beneficjent zobowiązuje się zapewnić przedstawicielom instytucji, o których mowa w ust.1, dostęp do miejsc realizacji Projektu, w celu przeprowadzenia kontroli w tym wizyty monitoringowej.
3.	Ramy systemu kontroli, w tym najważniejsze procesy kontrolne i podstawowe obowiązki instytucji w zakresie ich realizacji zostały określone w Wytycznych w zakresie kontroli realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020.
4.	Beneficjent zapewnia kontrolującym warunki i środki niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli.
5.	W przypadku odmowy przedstawienia dokumentu lub udzielenia wyjaśnień nie uwzględnia się zastrzeżeń złożonych  w tym zakresie przez Beneficjenta lub osobę przez niego upoważnioną do treści informacji pokontrolnej. Powyższe nie dotyczy sytuacji, gdy w ocenie instytucji kontrolującej odmowa przedstawienia dokumentu lub udzielenia wyjaśnień jest uzasadniona.
6.	Beneficjent zobowiązuje się przekazywać do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, w terminie 7 dni od dnia otrzymania ostatecznej wersji, kopie informacji pokontrolnych oraz zaleceń pokontrolnych albo kopie innych dokumentów spełniających te funkcje, w tym raporty z audytów powstałych w toku kontroli prowadzonych przez uprawnione do tego instytucje, inne niż Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca, jeżeli kontrole te dotyczyły Projektu.
7.	Beneficjent zobowiązuje się do przekazywania Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, z poszanowaniem obowiązujących przepisów, wszelkich informacji dotyczących podejmowanych czynności lub postępowań prowadzonych w szczególności przez organy ścigania, dotyczących lub mogących dotyczyć swoim zakresem Projektu w terminie 7 dni od dnia powzięcia informacji. Ponadto, na żądanie Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, IZ, Instytucji Certyfikującej - ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, którego obsługę w zakresie certyfikacji zapewnia Instytucja Zarządzająca, wskazana w SzOOP POIiŚ 2014-2020 lub Instytucji Audytowej – Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, Beneficjent zobowiązany jest do przekazania, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich posiadanych przez siebie informacji w zakresie prowadzonego przez w/w służby postępowań dotyczących lub mogących dotyczyć swoim zakresem Projektu W powyższym trybie Beneficjent zobowiązuje się również do informowania o postępowaniach prowadzonych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczących lub mogących dotyczyć swoim zakresem Projektu.
8.	Beneficjent zobowiązuje się współpracować z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą w zakresie koordynowania przez nią audytów i kontroli prowadzonych u Beneficjenta przez uprawnione instytucje wskazane w art. 23 ust. 1 ustawy, w tym udzielania wyjaśnień.
9.	W przypadku projektów konkursowych Beneficjent zobowiązany jest do zachowania ścieżki audytu z fazy naboru i oceny projektów do celów kontroli i audytu, w tym wszystkich dokumentów, co do których Beneficjent załączał oświadczenie o ich posiadaniu przy składaniu wniosku o dofinansowanie.
10.	W przypadku gdy przed dniem zawarcia Umowy Beneficjent ponosił wydatki kwalifikowalne zobowiązany jest do przekazania do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej w terminie 14 dni od dnia zawarcia Umowy w formie …………..:
1)	dokumentów i informacji określających rodzaj poniesionych wydatków, które zostaną przedstawione przez Beneficjenta we wniosku/ach o płatność w ramach Projektu, umożliwiających określenie stopnia zaawansowania finansowego Projektu,
2)	zestawienia umów dla zadań objętych Projektem zawartych przez Beneficjenta z wykonawcami przed dniem podpisania Umowy.
11.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca na podstawie analizy dokumentów i informacji o których mowa w ust. 10 podejmuje decyzję o przeprowadzeniu kontroli (dalej ”kontroli Projektu zaawansowanego finansowo”), której celem będzie potwierdzenie realizowania przez Beneficjenta Projektu zgodnie z zasadami i regułami obowiązującymi w ramach POIiŚ. 
12.	Zakres kontroli Projektu zaawansowanego finansowo obejmuje:
1)	kontrolę na miejscu realizacji Projektu w celu zweryfikowania, czy produkty lub usługi zostały faktycznie dostarczone lub zrealizowane.
2)	kontrolę procedur zawierania umów dla zadań objętych Projektem zawartych przez Beneficjenta z wykonawcami przed podpisaniem Umowy.
13.	W przypadku podjęcia decyzji o przeprowadzeniu kontroli Projektu zaawansowanego finansowo, zatwierdzenie pierwszego wniosku o płatność w ramach Projektu, nastąpi pod warunkiem pozytywnego wyniku kontroli. W przypadku, gdy wniosek o płatność zawiera wydatki, w stosunku do których zaistniało podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości, zastosowanie znajdują postanowienia § 8 ust. 13 Umowy. W przypadku, gdy pierwszy wniosek o płatność nie zawiera wydatków kwalifikowalnych poniesionych przed dniem zawarcia Umowy, jego zatwierdzenie może nastąpić przed zakończeniem kontroli Projektu zaawansowanego finansowo.

§ 16.
Trwałość Projektu
1.	Beneficjent zobowiązuje się do zachowania trwałości Projektu, w rozumieniu art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, w okresie 5 lat od zatwierdzenia wniosku o płatność końcową, z zastrzeżeniem ust. 2, a w przypadku, gdy przepisy regulujące udzielanie pomocy publicznej wprowadzają bardziej restrykcyjne wymogi w tym zakresie, wówczas stosuje się okres ustalony zgodnie z tymi przepisami.
2.	Naruszeniem zasady trwałości Projektu jest również przeniesienie działalności produkcyjnej poza obszar Unii Europejskiej w okresie 10 lat od zatwierdzenia wniosku o płatność końcową lub w okresie wynikającym z przepisów regulujących udzielanie pomocy publicznej.
3.	Beneficjent do końca okresu trwałości niezwłocznie informuje Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą o wszelkich okolicznościach mogących skutkować naruszeniem trwałości Projektu. 
4.	W przypadku naruszenia zasady trwałości Projektu w rozumieniu art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca ustala i nakłada na poniesione przez Beneficjenta wydatki kwalifikowalne korektę finansową, obliczoną przy uwzględnieniu długości okresu, w którym Beneficjent nie dochował trwałości Projektu liczonego proporcjonalnie do okresu, o którym mowa w ust. 1.

§ 17.
Wstrzymanie dofinansowania
1.	W sytuacjach, gdy dofinansowanie zostało:
1)	wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem;
2)	wykorzystane z naruszeniem procedur obowiązujących przy realizacji Projektu, w szczególności, o których mowa w § 4 ust. 1, § 4 ust. 3-4 oraz § 12 i 12a Umowy;
3)	pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości
Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokona pomniejszenia z kwoty wydatków kwalifikowalnych do zatwierdzenia z kolejnego wniosku o płatność.
2.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca przekazuje Beneficjentowi informację, w szczególności w formie zaleceń pokontrolnych, o stwierdzeniu wystąpienia okoliczności, o których mowa w ust. 1, w tym stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości wraz z uzasadnieniem oraz kwotą dofinansowania ulegającą pomniejszeniu.
3.	W przypadkach, o których mowa w ust. 1, oraz w przypadku realizowania Projektu niezgodnie z Umową, w szczególności zaistnienia opóźnień lub braku postępów w realizacji Projektu w stosunku do Harmonogramu Projektu lub Decyzji KE, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może wstrzymać rozliczenie dofinansowania do czasu wyjaśnienia zastrzeżeń.
4.	Dofinansowanie może zostać wstrzymane w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 177 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. 

§ 18.
Informacja i promocja
1.	Beneficjent zobowiązuje się realizować działania informacyjne i promocyjne zgodnie z:
a)	załącznikiem XII punkt 2.2 rozporządzenia nr 1303/2013,
b)	art. 3-5 i załącznikiem II rozporządzenia KE nr 821/2014,
c)	zgodnie z instrukcjami i wskazówkami zawartymi w załączniku nr 9 do Umowy.
2.	Beneficjent jest zobowiązany w szczególności do:
a)	oznaczania znakiem Funduszy Europejskich, znakiem barw Rzeczypospolitej Polskiej oraz znakiem Unii Europejskiej::
i)	wszystkich prowadzonych działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących Projektu,
ii)	wszystkich dokumentów i materiałów dla osób i podmiotów uczestniczących w Projekcie,
b)	umieszczania przynajmniej jednego plakatu o minimalnym formacie A3 lub odpowiednio tablicy informacyjnej lub pamiątkowej w miejscu realizacji Projektu, a w przypadku, w którym miejsce realizacji Projektu nie zapewnia dotarcia z informacją do odbiorców, umiejscowienie tablicy powinno zostać uzgodnione z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą,
c)	umieszczania opisu Projektu na stronie internetowej, w przypadku posiadania strony internetowej,
d)	przekazywania osobom i podmiotom uczestniczącym w Projekcie informacji, że Projekt uzyskał dofinansowanie, przynajmniej w formie odpowiedniego oznakowania,
e)	dokumentowania działań informacyjnych i promocyjnych prowadzonych w ramach Projektu.
3.	Beneficjent jest zobowiązany do poinformowania IZ o:
a)	planowanych wydarzeniach informacyjno-promocyjnych związanych z Projektem oraz
b)	innych planowanych wydarzeniach i okolicznościach istotnych w zakresie realizacji Projektu, które mogą mieć znaczenie dla opinii publicznej i mogą służyć budowaniu marki Funduszy Europejskich (w szczególności o planowanej dacie zawarcia umowy z wykonawcą, rozpoczęcia robót, oddania inwestycji do użytku).
Beneficjent przekazuje niezwłocznie informacje o planowanych wydarzeniach, o których mowa powyżej, za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres infopromopoiis@mfipr.gov.pl. Informacja powinna wskazywać dane kontaktowe osób ze strony Beneficjenta zaangażowanych w wydarzenie. Zmiana adresu poczty elektronicznej, wskazanego powyżej, nie wymaga aneksowania Umowy. Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca poinformuje Beneficjenta o tym fakcie, wraz ze wskazaniem daty od której obowiązuje zmieniony adres, w formie pisemnej lub elektronicznej. Zmiana jest skuteczna z chwilą doręczenia informacji Beneficjentowi.
4.	Beneficjent jest zobowiązany umożliwić przedstawicielom IZ i Komisji Europejskiej udział w każdym wydarzeniu, o którym mowa w ust. 3, wysyłając informację na wskazany w ust. 3 adres elektroniczny przynajmniej na 7 dni przed planowanym wydarzeniem, a w sytuacji, w której daty nie można ustalić z takim wyprzedzeniem, w możliwie najkrótszym terminie. Koszty udziału w wydarzeniu ponoszą we własnym zakresie IZ i Komisja Europejska.

§ 19.
Zasady wykorzystywania SL2014
1.	Beneficjent zobowiązuje się, od dnia zawarcia Umowy, do wykorzystywania SL2014 w procesie rozliczania Projektu i komunikacji z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą, zgodnie z Podręcznikiem Beneficjenta, w zakresie gromadzenia i przesyłania danych dotyczących:
1)	wniosków o płatność, ich weryfikacji, w tym zatwierdzania, poprawiania, odrzucania i wycofywania, zgodnie z zakresem wskazanym w załączniku nr 1, do Wytycznych w zakresie warunków gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej na lata 2014-2020;
2)	Harmonogramu Projektu, jego weryfikacji, w tym zatwierdzania, poprawiania i wycofywania; 
3)	zamówień publicznych, obejmujących w szczególności zakres, o którym mowa w załączniku III do rozporządzenia KE nr 480/2014;
4)	osób zatrudnionych do realizacji projektów, tzw. bazy personelu, zgodnie z zakresem wskazanym poniżej w ust. 4.
2.	Przekazanie przez Beneficjenta dokumentów potwierdzających kwalifikowalność wydatków ponoszonych w ramach Projektu i wykazywanych we wnioskach o płatność, Harmonogramu Projektu, innych dokumentów związanych z realizacją Projektu, w tym niezbędnych do przeprowadzenia kontroli Projektu za pośrednictwem SL2014 nie zwalnia Beneficjenta i partnerów w rozumieniu art. 33 ustawy z obowiązku przechowywania oryginałów dokumentów i ich udostępniania podczas kontroli na miejscu.
3.	Beneficjent i Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca uznają za prawnie wiążące przyjęte w Umowie rozwiązania stosowane w zakresie komunikacji i wymiany danych w SL2014, bez możliwości kwestionowania skutków ich stosowania.
4.	Beneficjent jest zobowiązany do wprowadzania do SL2014 danych dotyczących angażowania personelu Projektu:
1)	dane dotyczące personelu Projektu, w tym: nr PESEL, imię, nazwisko;
2)	dane dotyczące formy zaangażowania personelu w ramach Projektu: stanowisko, forma zaangażowania w Projekcie, data zaangażowania do Projektu, okres zaangażowania osoby w Projekcie, wymiar czasu pracy lub godziny pracy;
3)	dane dotyczące faktycznego czasu pracy w danym miesiącu kalendarzowym, ze szczegółowością wskazującą na rok, miesiąc, dzień i godziny zaangażowania, w przypadku, gdy dokumenty związane z zaangażowaniem nie wskazują na godziny pracy
pod rygorem uznania wydatków dotyczących angażowania personelu w Projekcie za wydatki niekwalifikowalne.
5.	Beneficjent i partnerzy w rozumieniu art. 33 ustawy wyznacza/ją osoby uprawnione do wykonywania w jego/ich imieniu czynności związanych z realizacją Projektu i zgłasza/ją je Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej do pracy w SL2014. Zgłoszenie tych osób, zmiana ich uprawnień lub wycofanie dostępu jest dokonywane na podstawie procedury zgłaszania osób uprawnionych w ramach projektu określonej w załączniku do Wytycznych w zakresie warunków gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej na lata 2014-2020. Wyżej wymienione zgłoszenie jest dokonywane za pomocą wniosku o nadanie dostępu dla osoby uprawnionej stanowiącego załącznik do ww. Wytycznych 
5a.	Pozostałe kwestie związane z ochroną i przetwarzaniem danych osobowych przez Strony w związku z realizacją Projektu określa odrębne porozumienie.
6.	Beneficjent zapewnia, że osoby, o których mowa w ust. 5, wykorzystują profil zaufany ePUAP lub kwalifikowany podpis elektroniczny w ramach uwierzytelniania czynności dokonywanych w SL2014.
7.	W przypadku gdy z powodów technicznych wykorzystanie profilu zaufanego ePUAP nie jest możliwe, o czym Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca informuje Beneficjenta na adres e-mail wskazany we wniosku o nadanie dostępu dla osoby uprawnionej, uwierzytelnianie następuje przez wykorzystanie loginu i hasła wygenerowanego przez SL2014, gdzie jako login stosuje się PESEL /adres e-mail  danej osoby uprawnionej.
8.	Beneficjent zapewnia, że wszystkie osoby, o których mowa w ust. 5, zostały zobowiązane do przestrzegania regulaminu bezpieczeństwa informacji przetwarzanych w SL2014 oraz Podręcznika beneficjenta w zakresie użytkowania SL2014 udostępnionego przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą.
9.	Beneficjent zobowiązuje się do każdorazowego informowania Instytucji Wdrażającej/ Instytucji Pośredniczącej o nieautoryzowanym dostępie do danych Beneficjenta w SL2014.
10.	W przypadku niedostępności SL2014 Beneficjent zgłasza Instytucji Wdrażającej/ Instytucji Pośredniczącej o zaistniałym problemie na adres e-mail  ...............
11.	W przypadku potwierdzenia awarii SL2014 przez pracownika Instytucji Wdrażającej/ Instytucji Pośredniczącej proces rozliczania Projektu oraz komunikowania z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą odbywa się na zasadach określonych w Zaleceniach w zakresie wzoru wniosku o płatność beneficjenta w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 
12.	W sytuacji awarii będzie miała zastosowanie procedura awaryjna, która będzie dostępna na stronie internetowej Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej. 
13.	O usunięciu awarii SL2014 Instytucja Wdrażająca informuje Beneficjenta na adres e-mail wskazany we wniosku o nadanie dostępu dla osoby uprawnionej.
14.	Beneficjent zobowiązuje się uzupełnić dane w SL2014 w zakresie dokumentów przekazanych drogą pisemną w terminie 5 dni roboczych od otrzymania informacji, o której mowa w ust. 13 .
15.	Nie mogą być przedmiotem komunikacji wyłącznie przy wykorzystaniu SL2014:
1)	zmiana Umowy wymagająca aneksowania Umowy;
2)	czynności kontrolne przeprowadzane w ramach Projektu, w szczególności kontrole na miejscu,
3)	rozwiązanie i odstąpienie od umowy o dofinansowanie.
W przypadkach niewskazanych powyżej, jeżeli dla dokonania czynności:
1)	Umowa zastrzega formę pisemną
2)	wymóg dochowania formy pisemnej wynika z przepisu prawa powszechnie obowiązującego
do dokonania tej czynności przy wykorzystaniu SL2014 konieczne jest złożenie oświadczenia w formie elektronicznej.
16.	Beneficjent zapewnia, że dane są: 
1)	wprowadzane do SL2014 po ich należytym zweryfikowaniu;
2)	zgodne z dokumentami źródłowymi i są prawdziwe, poprawne, prawidłowo zaklasyfikowane, aktualne, kompletne.
17.	Beneficjent jest zobowiązany zapewnić, że wykorzystanie SL2014 w realizacji Projektu odbywać się będzie zgodnie z przepisami prawa oraz z zapewnieniem bezpieczeństwa i poufności danych. W szczególności Beneficjent podejmie niezbędne działania w celu wykluczenia dostępu do danych SL2014 przez osoby nieupoważnione.

§ 20.
Prawa autorskie
1.	Beneficjent zobowiązuje się do zawarcia z Instytucją Wdrażającą/Instytucją Pośredniczącą odrębnej umowy przeniesienia autorskich praw majątkowych do utworów wytworzonych w ramach Projektu, z jednoczesnym udzieleniem licencji na rzecz Beneficjenta na korzystanie z ww. utworów. Umowa, o której mowa w zdaniu pierwszym, jest zawierana na wniosek Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej złożony w formie pisemnej. 
2.	W przypadku zlecania części zadań w ramach Projektu wykonawcy, obejmujących m.in. opracowanie utworu, Beneficjent zobowiązuje się do zastrzeżenia w umowie z wykonawcą, że autorskie prawa majątkowe do ww. utworu przysługują Beneficjentowi.

§ 21.
Rozwiązanie Umowy
1.	Beneficjent może rozwiązać Umowę w formie pisemnej pod rygorem nieważności z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia.
2.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca może rozwiązać Umowę ze skutkiem natychmiastowym, w formie pisemnej pod rygorem nieważności, w przypadku złożenia przez Beneficjenta dokumentów, wykazujących znamiona poświadczenia nieprawdy w celu uzyskania dofinansowania lub podania nieprawdziwych informacji we wniosku o dofinansowanie. 
3.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca w przypadku istotnych naruszeń postanowień Umowy przez Beneficjenta może rozwiązać z nim Umowę ze skutkiem natychmiastowym. Rozwiązanie Umowy następuje w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Za istotne naruszenia Umowy przyjmuje się w szczególności:
1)	opóźnienie w realizacji Projektu w stosunku do Harmonogramu Projektu o okres dłuższy niż 6 miesięcy albo gdy inne okoliczności czynią zasadnym przypuszczenie, że zakończenie realizacji zakresu rzeczowego Projektu nie nastąpi w terminie wynikającym z Harmonogramu Projektu;
2)	nie stosowanie się do zaleceń lub rekomendacji instytucji, o których mowa w §15 ust. 1;
3)	złożenie dokumentów wykazujących znamiona poświadczenia nieprawdy na etapie realizacji Projektu;
4)	wykorzystanie w całości lub w części przekazanych środków na cel inny niż określony w Projekcie lub niezgodnie z Umową;
5)	zaistnienie nadużycia finansowego lub podejrzenie jego wystąpienia w szczególności w związku z przygotowaniem, wyborem lub realizacją Projektu.
6)	uchylanie się od zmiany Umowy w przypadku, o którym mowa w § 22 ust. 3.
4.	W przypadkach rozwiązania Umowy w trybie, o którym mowa w ust. 1 - 3, Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca informuje niezwłocznie odpowiedniego dysponenta środków o rozwiązaniu Umowy. 
5.	W razie rozwiązania Umowy w przypadkach, o których mowa w ust. 2 - 3, Beneficjentowi nie przysługuje odszkodowanie. Beneficjentowi nie przysługuje odszkodowanie również w razie rozwiązania Umowy w przypadku, o którym mowa w ust. 1, chyba że przyczyną rozwiązania Umowy było jej niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą, a szkoda została wyrządzona na skutek winy umyślnej tej Instytucji..
6.	Umowa może zostać rozwiązana za porozumieniem Stron w formie pisemnej pod rygorem nieważności. 
7.	Umowa wygasa w przypadku wykonania przez Strony wszelkich wynikających z niej zobowiązań.

§ 22.
Postanowienia końcowe
1.	Postanowienia Umowy, które odnoszą się do Decyzji KE obowiązują od dnia wydania Decyzji KE.
2.	W przypadku, gdy Komisja Europejska odmówi wniesienia do Projektu wkładu finansowego z funduszy Umowa ulega rozwiązaniu z dniem doręczenia kopii Decyzji KE Beneficjentowi. 
3.	Jeżeli zakres rzeczowy lub finansowy Projektu zatwierdzony przez Komisję Europejską jest inny niż określony w Umowie, Strony zobowiązują się do niezwłocznej zmiany Umowy w zakresie wynikającym z Decyzji KE. Wydatki przeznaczone na zadania będące poza zakresem rzeczowym lub finansowym Projektu zatwierdzonym przez Komisję Europejską uznane będą za niekwalifikowalne niezależnie od tego, czy dokonana zostanie zmiana Umowy, o której mowa w zdaniu pierwszym.
3a.	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca, IP i IZ nie ponoszą odpowiedzialności wobec Beneficjenta i osób trzecich za szkodę wynikającą:
1)	z rozwiązania Umowy na skutek odmowy Komisji Europejskiej, o której mowa w ust. 2;
2)	ze zmiany Umowy na skutek okoliczności, o których mowa w ust. 3.
3b	Ilekroć osoba trzecia wystąpi z roszczeniem wobec Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej, IP lub IZ w związku z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w ust. 3a, Beneficjent zobowiązuje się zwolnić Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą, IP lub IZ z odpowiedzialności.
4.	Wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności i są wprowadzane w formie aneksu, z zastrzeżeniem § 4 ust 7a, 8, 10a § 6 ust. 2 i 3, § 18 ust. 3, § 22 ust. 8a oraz zmian w Opisie Projektu w zakresie w nim określonym które następują w formie wskazanej w tych postanowieniach, w drodze jednostronnego oświadczenia woli. 
5.	Wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji Projektu oraz związane z interpretacją Umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze konsultacji pomiędzy Stronami. 
6.	Jeżeli w trakcie weryfikacji przez IZ wniosku o dofinansowanie dla dużego projektu powstanie potrzeba zmiany zakresu rzeczowego lub finansowego Projektu w zakresie mającym wpływ na kwalifikowalność wydatków Strony zobowiązują się do niezwłocznej zmiany Umowy w przedmiotowym zakresie. Wydatki przeznaczone na zadania będące poza zakresem rzeczowym lub finansowym Projektu uznane będą za niekwalifikowane. 
7.	Wszelkie oświadczenia składane przez Strony w związku z wykonywaniem Umowy wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że Umowa lub przepis prawa powszechnie obowiązującego dla złożenia oświadczenia wymaga zachowania innej niż pisemna formy szczególnej chyba że Umowa lub przepis prawa powszechnie obowiązującego dla złożenia oświadczenia wymaga zachowania innej niż pisemna formy szczególnej lub przewiduje inny niż nieważność skutek niezachowania formy pisemnej. Oświadczenia woli złożone w formie elektronicznej są równoważne z oświadczeniami woli złożonymi w formie pisemnej. Oświadczenia składane w formie pisemnej lub innej formie szczególnej wymagającej sporządzenia dokumentu i własnoręcznego podpisu na dokumencie powinny być doręczane na adres właściwej Strony wskazany w komparycji Umowy. Strony zobowiązują się do wzajemnego informowania się o każdej zmianie adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku dokument doręczony na adres dotychczasowy uważa się za doręczony prawidłowo. Oświadczenia woli składane w formie elektronicznej doręcza się wyłącznie za pośrednictwem SL2014 lub ePUAP.
8.	W przypadku, gdy:
1)	podczas weryfikacji wniosku o płatność końcową, kwota rzeczywiście poniesionych wydatków kwalifikowalnych okaże się niższa niż maksymalna kwota, o której mowa w § 5 ust. 2 Umowy lub;
2)	na skutek zmiany Umowy nastąpi zmniejszenie kwoty, o której mowa w § 5 ust. 2 lub nastąpi zmniejszenie maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowalnych, o którym mowa w § 6 ust. 2 
Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokona niezwłocznie ponownego obliczenia limitów w kategoriach wydatków objętych limitami. Stanowisko Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej w tym zakresie jest wiążące dla Beneficjenta. W przypadku, gdy Beneficjentowi rozliczono wydatki w kategorii ograniczonej limitami w wyższej kwocie niż dopuszczalna zgodnie z nowo obliczonymi limitami, różnica podlega korekcie na zasadach określonych przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą.
8a.	W przypadku o którym mowa w ust. 8 pkt 1 Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca dokona ponownego obliczenia maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowalnych, o której mowa w § 5 ust. 2, a następnie na podstawie jednostronnego oświadczenia woli dokona zmiany wysokości maksymalnej kwoty wydatków kwalifikowalnych o czym poinformuje Beneficjenta w formie pisemnej. 
9.	Umowę sporządzono w dwóch egzemplarzach, po jednej dla każdej ze Stron/ w trzech egzemplarzach, dwa egzemplarze dla Instytucji Pośredniczącej, jeden egzemplarz dla Beneficjenta.
10.	Załączniki stanowią integralną część Umowy.
11.	Umowa wchodzi w życie z dniem jej podpisania przez Strony, w dacie złożenia podpisu przez ostatnią z nich.

Beneficjent	Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca
..........................................				............................................................
(podpis, data)						(podpis, data)

Spis załączników
1.	Dokument potwierdzający umocowanie przedstawiciela Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej do działania w jej imieniu i na jej rzecz (pełnomocnictwo, odpis z KRS, inne).
2.	Dokument potwierdzający umocowanie przedstawiciela Beneficjenta do działania w jego imieniu i na jego rzecz (pełnomocnictwo, odpis z KRS, inne).
3.	Harmonogram Realizacji Projektu.
4.	Opis Projektu.
5.	Kopia Decyzji KE wraz z aneksami.
6.	Harmonogram uzyskiwania pozwoleń na budowę lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych.
7.	Oświadczenia o kwalifikowalności podatku od towarów i usług.
7a.	Oświadczenia o kwalifikowalności podatku od towarów i usług składane wraz z wnioskiem o płatność końcową.
8.	Zestawienie wskaźników do monitorowania postępu rzeczowego Projektu.
9.	Obowiązki informacyjne Beneficjenta.
10.	Kopia decyzji Komisji Europejskiej potwierdzającej, że dofinansowanie nie jest pomocą publiczną albo jest pomocą publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym UE.
11.	Szczegółowe warunki kwalifikowalności kosztów pośrednich, nadzoru nad robotami budowlanymi oraz wkładu niepieniężnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020.
12.	Harmonogram uzyskiwania decyzji/dokumentów niezbędnych do uzyskania pełnej gotowości technicznej.